طراحی وب سایت آرایشگاه مردانه بهبود

اطلاعاتى پیرامون مساجد جهان

 مسلمانان سیرائون به تمام معنا ناآگاهند گروهى از آنان تنها به لحاظ اینکه فرزند امام جماعت بوده‌اند این منصب را به ارث برده‌اند البته عدة معدودى هم که در پاره‌ای از کشورهاى اسلامى عربى درس خوانده‌اند به عنوان داعى فقط در مساجد تبلیغ اسلام می‌کنند و یا با جمع کردن عده‌اى از کودکان در محلى به عنوان مدرسه به تعبیر خودشان درس عربى آموزش می‌دهند از این رو عملاً از جمعیتى که در مساجد به عنوان نمازگزار یومیه یا جمعه جمع می‌شوند بهره‌اى اسلامى گرفته نمی‌شود.

5- ائمة جمعة اکثر مساجد به علت نداشتن اطلاعات کافى از اسلام در قرائت خطبه‌هاى نماز از روى کتابى به نام خطبه‌‌الدیوان یا دیوان خطب منبریه تألیف علامه شیخ عبدالرحیم ابن محمد بن اسماعیل مشهور به ابن‌نبانیه استفاده می‌کنند.

6- بافت جمعیت سیرالئون که از قبایل مختلف تشکیل شده است باعث شده که هر قبیله برای خود مسجد جداگانه داشته باشد و افراد قبایل سعى دارند حتی‌الامکان در مسجد قبیلة خود نماز بگذارند.

7- انجمن دوستى ایران و سیرائون با فعالیتهاى گستردة خود توانست به تدریج موانع متعددی را که بر سر راه فعالیتهاى خود قرار داشت برطرف سازد. این انجمن با همکارى سفارت جمهورى اسلامى ایران با برگزارى سمینارهاى متعدد در مراکز مردمى شهر فریتاون و مساجد، تبلیغات سوء دشمنان را خنثى نماید و از فعالیتهاى دیگر انجمن دوستى ایران و سیرالئون که با کمک سفارت و رایزن فرهنگى ایران همراه بوده تأسیس کمیتة ائمة جمعه و جماعات است.

آلمان در قارة اروپا. پایتخت: برلین

1- روزنامة آلمانى رولت آم زونناک از مسجد امام على (ع) در هامبورگ به عنوان مشرق زمین در کنار اکستر توصیف نموده و اضافه کرده است در مرکز (آوس زیشت) منظرة زیباى مناره‌ها قد بر می‌افرازند.

در سال 1332 در هامبورگ با حضور جمعى از ایرانیان مقیم آلمان تصمیم به تشکیل مرکز اسلامى و ساخت مسجد گرفته شد که این تصمیم مورد موافقت آیت الله عظمى بروجردى (ره) واقع شد که ایشان 10 هزار تومان (آن زمان) به این تشکیلات کمک نمودند.

در سال 1366 زمینى به مساحت 3744 متر مربع به مبلغ 250 هزار مارک براى مسجد خریداری شد که الان مسجد مزبور با فعالیتهاى فرهنگى مؤثر از فعالترین مساجد آلمان محسوب می‌شود.

ترکمنستان در قارة آسیا. پایتخت: عشق‌آباد

1- ورود اسلام به این سرزمین به اواسط قرن 7 هجرى بر می‌گردد که اعراب مسلمان به خراسان حمله کرده و به آن مسلط شدند پس از مدتى مسلمانان شهر مرو را نیز تصرف کرده و آن را پایتخت خود قرار دادند و به این صورت اسلام به تدریج به دین غالب مردم تبدیل شد.

2- ترکمنستان داراى 46/4 میلیون نفر جمعیت است که از این جمعیت 3/73% مسلمانند که در کنار مسلمانان مسیحیان، یهودیان و بهائیان نیز زندگى می‌کنند. سابقة ورود اسلام به قرن هفتم بر می‌گردد.

3- اکثر قریب به اتفاق مردم ترکمنستان (سنى حنفی) مذهبند که مرکز اصلى تجمعشان «مسجدالاقصی» در عشق‌آباد است. که همین چند سال پیش با پول عربستان سعودى و به شکلی ابتدایى در حومة عشق‌آباد بنا شد. «حضرت قلى خانف» امامت این مسجد را عهده‌دار است. مسجد «عمر» و مسجد «عثمان» هم وجود دارد که مسجد عمر بناى بسیار عظیمى است که در مجاورت مسجد شیعیان «مسجد امام رضا (ع)» قرار گرفته است.

4- به تازگى دولت قطر نیز اقدام به ساخت مسجد بسیار زیبا به نام «آزادی» کرده است و دولت ترکیه هم سرگرم ساختن مسجد بسیار بزرگ و عظیمى در یکى از بهترین نقاط پایتخت به نام (مسجد ایا صوفیا) است.

5- در ترکمنستان شمار اندکى شیعه وجود دارد که تقریباً 50 هزار نفر تخمین زده می‌شوند که غیر از آذریها اکثر شیعیان ایرانیانى هستند که به این کشور آمده‌اند. مرکز اصلى شیعیان «روستاى باقر» در 30 کیلومترى عشق‌آباد است که 20 هزار سکنه دارد، مرکز تجمع شیعیان روستاى باقر دو مسجد در قسمت بالا و پایین ده است که به مناسبتهاى عزا و عید مراسم خاصى در آنها برگزار می‌شود. شیعیان باقر فاقد رهبرى مذهبى یا روحانى برجسته‌ای هستند که تعالیم دینى را به آنها آموزش دهد و روح اسلام را در آنها بدمد. شعائر اسلامى توسط پیرمردهائى آموزش داده می‌شود که از قدیم‌الایام برخى تعالیم اسلامی را به یاد دارند که همانند مسجد روستاى باقر فاقد امکانات مادى و معنوى است.

6- مرکز دیگر شیعیان روستاى «بایرامعلی» است که دو سال پیش به خاطر ورود آقاى هاشمی رفسنجانی،‌ به روستاى رفسنجانى نامگذارى شد. ساکنان این روستا نیز مشغول ساختن یک مسجد هستند اما امکانات آنان نیز بسیار محدود است. شیعیان ترکمنستان فاقد حوزه‌های علمیه می‌باشند.

7- دولت ترکمنستان لائیک است و دین رسمى ندارد.

8- در حال حاضر تعداد 107 مسجد در سراسر ترکمنستان وجود دارد که بیشتر آنها پس از استقلال ساخته شده‌اند. روسها تماماً مسیحى بوده و 7 درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و شمار مسیحیان به 400 هزار نفر می‌رسد. برخى از مذاهب اسلامى مانند «صوفی‌گری» و «بهاییگری» در ترکمنستان پیروانى دارند.

سابقة حضور بهاییون به زمان فرار آنها از ایران بر می‌گردد. آنها قبلاً داراى مسجدى در شهر عشق‌آباد که از مراکز حضورشان می‌باشد بوده‌اند که در جریان زلزلة سال 1948 عشق‌آباد به کلى منهدم شد و بعدها دولت در محل آن مسجمة مختومقلى شاعر معروف ترکمن را ساخت. از آن به بعد دولت درخواست آنها مبنى بر واگذارى زمین را به آینده موکول کرده است.

9- تسلط 70 سالة دولت کمونیستى باعث شده که مسلمانان از اسلام دور مانده و با اطلاعات سطحى اسلام آشنایى کافى نداشته باشند. در واقع اسلام در این سرزمین عبارت از مجموعة سنتهایى است که در سطح زندگى مردم جریان دارد و تجدیدگرائى غربگرایانة نسل جوان این مظاهر سطحى را نیز روز به روز کمرنگ‌تر می‌کند. اسلام در تحولات سیاسی فاقد هر گونه نقش است و حتى به مخیلة مردم خطور نمی‌کند که اسلام می‌تواند مدعى مدیریت جامعه باشد. در این کشور دولت اعتقاد به دین و مذهب را امرى فردى و دین را از سیاسی جامعه جدا می‌داند و همچنانکه مکرر تأکید نموده تظاهر تعالیم دینى در زندگى اجتماعی را جایز نمی‌شمارد. معذلک مقامات ترکمنستان ممنوعیت برخى از سنتهاى اسلام که توسط رژیم کمونیستى وضع شده بود مانند ممنوعیت تشییع جنازة مردگان یا ممنوعیت اقامة نماز را برطرف نموده و سیاسى بازسازى و مرمت مساجد را اجرا می‌کند. اما در عین حال کنترل مساجد را نیز به طور همه‌جانبه‌اى در دست دارند تا از حدود تعیین شده تخلفی صورت نگیرد. هر چند گرایش به انجام فرائض و شعائر و آیینهاى اسلامى پس از استقلال در بین مردم شدت گرفته، لکن هنوز عموم مردم براى حضور در مساجد رغبت چندانى از خودشان نمی‌دهند. دولت سالیانه حدود 150 نفر را به حج اعزام نموده و بخش عمدة هزینة آنها را می‌پردازد. همچنین برخى از اعیاد اسلامى نظیر عید قربان را (سه روز) تعطیل اعلام کرده است.

10- تشکیلات مذهبی:

1- ادارة‌ قاضیات: سازمانى است به جامانده از زمان اتحاد شوروى و در برگیرندة اعضا و فعالیتهاى مسلمانان سنى مذهب. برگزارى مراسم مذهبی، ساخت مساجد، آموزش طلاب دینی، انجام فرائض دینى جمعى و امورى از این قبیل در حیطة وظایف ادارة قاضیات می‌باشد. 2- ادارة امور دینى 3- شوراى امور دینی: به کار کنترل، نظارت و سازماندهى کلیة فعالیتهاى دینى ـ مذهبی اعم از اسلامى و غیر اسلامى می‌پردازد و رابط دولت با مجامع دینى است و خواسته‌های مجامع مرکزى را به دولت منتقل کرده‌،‌ امکانات و تسهیلات مورد نیازشان را از دولت دریافت می‌دارد. از جمله مهمترین وظایف آن صدور مجوز فعالیت اجتماعات مذهبى است. در ترکمنستان هر یک از پنج استان کشور یک امام جمعه دارد. حوزه‌هاى علمیة ترکمنستان زیر نظر ادارة قاضیان فعالیت می‌نمایند. حوزة علمیة عشق‌آباد در محل مسجدالاقصى واقع شده و 70 طلبه را آموزش می‌دهد. قرار است جنب مسجد عمر که در دست ساخت است حوزة علمیة‌ بزرگى تأسیس شود.

کرة جنوبى در قارة آسیا. پایتخت: سئول

1- اسلام از سه طریق وارد کره شد: (1) ـ در زمان اشغال کره توسط ژاپن، همزمان ژاپن بر قسمتهایى از چین تسلط داشت یعنى جایى که بیشترین تعداد مسلمانان سکونت داشتند. از طرفى دیگر ژاپنی‌ها براى این قسمت نیاز به نیروى کار داشتند که این نیاز را از طریق کره‌ای‌ها تأمین می‌کردند. و بدین ترتیب برخى از آنها با اختلاط با مسلمانان چینی اسلام می‌آورند. (2) ـ یک گروه از کره‌اى بر اثر اختلاط و روابط تجارى با کشورهای هموار منطقة نظیر مالزى و اندونزى به اسلام گرویدند. (3) ـ برخى گروههاى کره‌‌اى و متخصصانى که روى پروژه‌هاى خاورمیانه کار می‌‌کردند به دلیل ارتباط زیادشان با مسلمانان به اسلام گرایش پیدا نمودند. لازم به ذکر است که استوارترین مسلمانان در مذهب گروه اول و ضعیف‌ترین آنها گروه سوم هستند.

2- بودیسم به عنوان بزرگترین مذهب در کره داراى 26 فرقه، 9231 معبد و بیش از 11 میلیون پیرو می‌باشد.

در سپتامبر 1995 با تأسیس اولین مسجد مسلمانان، اولین پیش‌نماز کره‌اى انتخاب شد و سازمان مربوط به جامعة اسلامى کره‌ای‌ها ایجاد شد. در 1996 جامعة‌اسلامى کره‌ای‌ها توسعه یافت و تبدیل به فدراسیون مسلمانان کرة جنوبى شد و در سال 1967 اسلام به طور رسمى توسط وزارت فرهنگ کرة جنوبى به صورت قانونى درآمد. مسجد مرکزى در سال 1976 با بنائى سنتى (گنبد و گلدسته) در سئول احداث شد و هم اکنون توسط 40 رهبر مذهبى از کشورهاى مختلف اسلامى و اهل سنت اداره می‌شود. و متعاقباً هفت مسجد دیگر در کره ساخته شد. که در حال حاضر نیز فعالیت دارند. این در حالى است که پروتستانها دارای کلیسا هستند. امروزه بیش از 000/43 مسلمان در کره وجود دارد.

چین در قارة آسیا. پایتخت: پکن

1- بعد از معرفى اسلام در سال 651 میلادى هزاران عرب و ایرانى از راه دریا و خشکی وارد چین شدند و از طریق آنها بود که دستورات و احکام و اسلام وارد چین شد و تعدادی مسجد نیز بنا گردید، افرادى نیز از طریق خشکى وارد چین شدند که اغلب سرباز، دیپلمات، محقق، هنرمند، تاجر و رهبر مذهبى بودند. اکثریت این افراد نیز در آنجا ازدواج کردند و صاحب زمین شده و به استخدام مسئولان در آمدند و یا به عنوان مذهبى مسجد امام رضا (ع) مرکز تجمع دیگر شیعیان در عشق‌آباد می‌باشد. در مساجدى که ساخته بودند به خدمت مشغول شدند و این افراد عامل اصلى پیدایش اقلیت مسلمان چینى به نام «خویی» شدند.

2- در زمان خلیفه المنصور ده هزار سرباز مسلمان به کمک امپراطورى «تانگ» براى سرکوبی شورش به دستور خلیفه المنصور به چین آمدند که چهار هزار نفر از آنها با زنان چینی ازدواج کردند و جواز سکونت در چین را نیز از حکومت چین گرفتند.

3- امتیازاتى که مسلمان در چین دارند عبارتند از: الف) آموزش علوم دینى به فرزندان در منزل. ب) اعزام مسلمانان به حج. ج) جواز دو یا سه فرزند. د) پایین‌تر بودن سن ازدواج مطابق با موازین شرع.

4- هم‌اکنون مساجد مشهورى در گوان‌دونگ، فوجیان، جه‌ جیانگ، شانسی، منطقة خودمختار سین کیانگ، نینگ شیاخویی، پکن، شانگهاى وجود دارد.

5- مسجد دون‌سى در پکن حدود 500 سال قدمت دارد و داراى کتابخانة باارزشى است. که یکی از نفایس این کتابخانه نسخه‌اى از قرآن متعلق به 680 سال قبل می‌باشد.

6- اولین مسجد در چین در سال 50 بعثت به دستور سعدابى وقّاص در شهر کانتون ساخته شد.

7- با درگذشت مائو آزادیهاى بیشترى به مسلمانان داده شده است که باعث رشد و شکوفایی مسلمانان شد به طورى که در کاشغر و ختن فقط آمار مساجد ظرف 11 سال از سال 1979 تا 1990 از 6 هزار به 134 هزار رسیده است.

8- در چین  ادارة ‌مساجد روستاها به شوراى محلى و روحانى مسجد محول شده است.

اسلام از دو راه وارد چین شد یکى دریا در سال 29 هجرى و خلافت عثمان و دیگرى در سال 95 هجرى از خشکى توسط قتیبه بن مسلم در زمان خلافت ولید بن عبدالملک اموی.

قتیبه بن مسلم باهلى پس از فتح بخارا بین سال 93-94 هجرى مسجدى در آنجا یافت و واعظینی بر آن گماشت به ترجمة آن به زبان فارسى و تبلیغ آن و راهنمائى و ارشاد مردم دستور داد.

ابن بطوطه در «کلان» شیخ‌الاسلام اوحدالدین بخارى را دید او نقل می‌کند که مسلمانان در این شهر داراى مسجد و تکیه و بازار بودند و این تکیه عبارت از آموزشگاهى برای دانشجویان بود که در آن معلومات شیخ استفاده کنند.

ابن بطوطه می‌گوید یکى از علماى مصر، عثمان مصرى نام داشت که در شهر «خنساء» یا «هانگشو» متوطن گردید و در آنجا یک مسجد و تکیه‌اى بر پا ساخت و املاک بسیارى را وقف آن نمود.

اسپانیا در قارة اروپا. پایتخت: مادرید

1- بیش از 96% از مردم پرتغال مسیحى هستند.

2- در اسپانیا در خلال 8 سال گذشته مسلمانان 2 برابر شده‌اند و 100 مسجد تازه تأسیس شده است.

3- از دوران حکومت اسلامى چند آثار تاریخى به جا مانده است از جمله مسجدالحمراء در قرناطه (گرانادا) و مسجد جامع و کاخ مدینه‌الزهرا در شهر قرطبه (کوردوبا).

4- مسلمانان اسپانیا داراى 450000 نفر جمعین هستند. برخى از جمعیتهاى اسلامى و بخشی از فعالیتهاى آنها عبارتند: الف) جمعیت اسلامى اسپانیا: انتشار ماهنامة اسلام و ساخت دو مسجد به نامهاى عمر و ابوبکر همراه با مدرسه. ب) مسجد البینه. ج) مراکز اسلامى تشیع که بنیة مالى خوبى ندارند.

5- مساجد معروف در پرتغال 1) مسجد مارویا در حوالى مالاا براى شیوخ عربستان 2- مسجد پیدرو آدو در شهر کوردوبا براى مراکش‌ها. 3) مسجد پیلادر در زمین به مساحت سه هزار متر مربع توسط شهروندان مراکشى ساخته شده است. 4) مسجد و مدرسه و سالن اجتماعات در زمینی به مساحت 10 هزار متر مربع در محلة senpascoal در مادرید با همکارى کشورهاى اسلامى در دست ساخت است.

فعالیت جوامع اسلامى اسپانیا به مراسم مذهبى و صدور اطلاعیة تبریک اعیاد اسلامى محدود می‌باشد و از کشورهاى عربى کمک مادى دریافت می‌داند. مراکز اسلامى تشیع که توسط مسلمانان لبنانی، ایرانى و عراقى اداره می‌شوند، فعالیتشان به دلیل مشى انقلابى آنها و حساسی دولت اسپانیا و همچنین ضعف بنیة مالى محدود است. این مراکز در بارسلونا، گراندا، والنسیا دفتر دارند. از جمله فعالیتهاى این مراکز انتشار نشریة راه زینب از مرکز اسلامى گراندا و برگزارى اعیاد و جشنهاى اسلامى می‌باشد.

قبرس در قارة آسیا. پایتخت: نیکوزیا

1- اولین حمله به قبرس در زمان پیامبر گرامى اسلام صورت گرفت که ابوذر غفارى نیز در آن حمله همراه سپاه اسلام بود. مردم این جزیره در برخورد با سپاه اسلام، را با آغوش باز پذیرفتند به نحوى که 12 هزار نفر از سربازان مسلمانان ساکن آنجا شدند و در آنجا مساجدى را بنا نمودند که پایگاهى شد براى گسترش اسلام در امپراتورى بیزانس.

2- مسلمانان قبرس حنفى هستند و داراى حکومت لائیک می‌باشند. در جامعة قبرس آثار مذهب و اسلام در جامعه کمرنگ است البته عید فطر 4 روز تعطیل است.

3- ترک‌هاى ساکن قبرس که 20 درصد ساکنان جزیره را تشکیل می‌دهند مسلمان هستند.

4- در بخش ترک‌نشین با توجه به سیاست لائیک ترکیه و تأثیر مستقیم آن بر این بخش از جزیره، میزان پایبندى مردم به آداب و سنن اسلامى ضعیف و کم‌رنگ است و تنها در شکل صورى به اعمال حج و اعیاد اسلامى و نماز جلوه‌گر می‌باشد. حجاب در بخش مسلمان‌نشین اجباری نیست. به طور کلى به نماز و روزه اهمیت داده می‌شود.

نیجریه در قارة آفریقا. پایتخت: لاگوس

1- در نیجریه دو دین اسلام و مسیحیت به عنوان دو دین اصلى و عمده مطرح می‌باشند.

جمعیت نیجریه 120 میلیون است که حدود 60% آن مسلمان، 30% مسیحى و بقیه آنیمیست هستند. اسلام توسط بازرگانان و معلمان معروف به «وانگارا» به نیجریه راه پیدا کرد.

در حال حاضر نیجریه بزرگترین جامعة مسلمانان را در آفریقا دارد. مرکز تجمع مسلمانان ایالت شمالى این کشور می‌باشد. بین اسلام و مسیحیت تاکنون سازش جویى وجود نداشته و کشورهاى غربى از مسیحیت به عنوان توطئه‌اى براى تضعیف مسلمانان استفاده می‌کنند.

2- در گذشته مسلمانان در امور سیاسى و فرهنگی  جامعه نفوذ زیادى داشته بودند ولى هم‌اکنون به دلیل دخالت مسیحیان و پشتیبانى آنان توسط کشورهاى غربی، مذهب مسیحیت به قدرت دست یافته است.

در این رابطه می‌‌توان از ایام تعطیل شنبه و یکشنبه و سال نو مسیحى به جاى تعطیلات جمعه و دیگر اعیاد اسلامى نام برد. کتابى تحت عنوان رهبرى در نیجریه به چاپ رسید که هدف از آن مخالفت با مسلمانان و ترویج مسیحیت در این کشور می‌باشد و حرکتهایى از قبیل توسعة مسیحیان علیه شعائر اسلامی،‌ مخالفت با تأسیس مسجد مرکزى در شهر ابوجا پایتخت جدید و ... همگى حکایت از نفوذ مسیحیت بر ارکان سیاسی، فرهنگى و ... جامعة نیجریه دارد.

3- مسلمانان نیجریه همراه با مسلمانان دیگر نقاط جهان تلاش زیادى براى احیاى اسلام و مقابله با امپریالیسم و سکولاریزم کرده‌اند.

4- معاون الخبر انصارالدین نیجریه به دولت مرکزى توصیه کرد که مالیات بر مساجد و کلیساها برقرار نسازد او معتقد است که وضع مالیات بر این مراکز مانع آزادى عبادت و پرستش مردم می‌گردد او اعلام کرد مردم مذهبى در کارهاى تجارت و پر منفعت نیستند بنابراین در وضعیتى نیستند که مالیات بپردازند.

روزنامة کنکور،‌ چاپ نیجریه

5- مساجد در نیجریه به ویژه در نواحى و مناطق شمالی، از قدمت و اهمیت بسیار بالایی برخوردار می‌باشند و در گذشته علاوه بر عبادى به عنوان پایگاهى براى تحصیل علوم اسلامى نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند. مسلمانان از همان ابتدا علاقة شدیدى به تأسیس مراکز اسلامى و مساجد داشتند و آثار به جا مانده از برخى مساجد نشانة‌علاقة آنان به این گونه مراکز و انجام مراسم و امور عبادى می‌باشد. در شمال نیجریه که اکثر مسلمانان حضور دارند مساجد کوچک و بزرگى به چشم می‌خورد البته این مساجد بدون هیچ گونه ضابطه و یا رعایت اصول معمارى اسلامى ساخته شده است. مسلمانان نیجریه اهمیت خاصى را براى نماز جماعت قائل می‌باشند و نمازهاى یومیه و جمعه با انبوه مردم نمازگزار شکوهى خاص پیدا می‌نماید. مساجد نقش مهمى در گسترش علوم اسلامى دارند چرا که در مساجد، علاوه بر برگزارى نماز و انجام عبادات، ‌کلاس جهت آموزش دینى جوانان دایر می‌گردد. یکى از مدارس و حوزه‌هاى دینى مدرسة اسلامى سمیه می‌باشد که اهداف عمدة ‌این مدرسه عبارتند از:

کمک به توسعة آموزش‌هاى اسلامى براى مسلمانان، تبلیغ اعتقادات اسلامى و ...

تشکیلات مذهبى و فعالیتهاى مذهبى مسلمانان در هر ایالت به طور جداگانه اداره می‌شود. مسلمانان در سطح کل کشور اقدام به تشکیل انجمن‌ها و شوراهاى اسلامى نموده‌اند. از جمله: شوراى اسلامى نیجریه، شوراى ملى جوانان مسلمان، سازمان جماعةالمسلمین.

مالزی در قارة آسیا. پایتخت: کوآلالامپور

1- مالزى داراى 15 میلیون جمعیت است و دین رسمى این کشور اسلام است. در مالزى متن خطبة‌ امام جمعه از سوى دولت تهیه می‌شود و مسجد ملى مالزى مسجدنگارا می‌باشد.

2- فعالیتهاى مذهبى توسط شوراى ملى امور اسلامى نظارت می‌شود که فعالیتهائى از قبیل هماهنگى امور مذهبی،‌ کمیتة فنونی، دادگاههاى اسلامی، شوراهاى مذهبى را انجام می‌دهد در هر ایالت این شوراى ملى اسلامى متشکل از نمایندگان ایالات (13 نفر) و نمایندگان پادشاه ده نفر و تحت ریاست نخست وزیر می‌باشد.

3- روز کریسمس در مالزى تعطیل رسمى است.

4- بهائیان هم در مالزى در شهر کوآلالامپور مجمع دارند.

5- در مالزى مؤسسة تابونگ حاجى که زیرنظر دولت است وظیفة مسطیع کردن مسلمانان را به عهده دارد. (از طریق پس‌انداز و امور اقتصادی).

موزامبیک در قارة آفریقا، پایتخت: ماپوتو

مدرسة اهل البیت (ع) در ماپوتو از جمله اقدامات فرهنگى جمهورى اسلامى ایران است که طلاب علوم دینى موزامبیک در آن به تحصیل مشغولند. در یادداشتهاى امضا شده بین مقامات دو کشور فعالیتهاى فرهنگى جمهورى اسلامى ایران و تبلیغات فرهنگى ملحوظ شده است.

1- در حال حاضر مسلمانان در این کشور به تشکیلات منظم و منسجمى دست یافته و روز به روز بر گسترش اسلام افزوده می‌گردد.

2- 13% مردم موزامبیک مسلمانند و در یک استان این کشور 1000 شیعه وجود دارد. در موزامبیک همچنین حدود 6 میلیون و پانصد هزار تو جمعیت مسیحى تشکیلاتى وجود دارد.

3- در این کشور مساجد زیادى وجود دارد که قدمت برخى به 400 سال می‌رسد.

4- دولتمردان این کشور در مراسم و مجالس مذهبى مسلمانان در مساجد و محافل شرکت می‌جویند.

5- گروهى از جوانان ماپوتو به فعالیتهاى تبلیغى اسلامى می‌پردازند. این گروه بیش از هزار نفر از کودکان فقیر شهر را در یکى از مساجد به نام «مسجد فیض الاسلام» به صرف نهار دعوت نموده از آنها پذیرایى می‌کنند، این مسجد گروههاى مختلفى از جوانان را متشکل نموده و هر گروه در قسمتهاى مختلفى مشغول فعالیت می‌باشد. در پروژة اطعام هر از چند گاهى حدود 1000 دلار هزینه می‌شود از سوى این مسجد نیز نشریه‌اى به نام «صداى اسلام» جهت آگاهى دادن به مردم در مورد به طبع می‌رسد.

6- مسجد انوریل که یکى از مساجد بزرگ ماپوتو می‌باشد و با کمک عربستان فعالیتهای فرهنگى انجام می‌دهد.

7- بیشتر فعالیتهاى کنگرة‌ اسلامی، در مسجد بلال که یکى از مساجد مشهور ماپوتو می‌باشد متمرکز بوده و منابع مالى این سازمان از سوى تجار مسلمان پاکستانى و هندی‌الاصل تأمین می‌گردد. در موزامبیک بسیارى از گروههاى اسلامى و حتى مسیحیان روابط خوب و صمیمانه‌اى با هم دارند و در جلسات همدیگر مشارکت می‌نمایند و به اعتقادات یکدیگر احترام می‌گذارند. جامعة مسلمانان ماپوتو، در خصوص دستگیرى از مردم فقیر به رئیس بخش امور اجتماعى وزارت کشور منابع زیادى در طول سال کمک می‌نمایند. اخیراً نیز به موازات پیشرفت امورات و برقرارى صلح و ثبات و امنیت انجمنهاى اسلامى و گروههاى مسیحی کمکهاى زیادى در اجراى پروژه‌هاى عمرانى و بهداشتى به دولت نموده‌اند. مسلمانان ثروتمند که متشکل از اصناف و تجار هندى و پاکستان هستند کمکهاى مالى زیاد به دولتمردان موزامبیک می‌نمایند. به هر حال تداوم این گونه حرکات تأثیر مثبتى بر روحیة مسلمانان بومى این کشور خواهد گذاشت و مسلمانان با صرف این گونه هزینه‌هاى کم یا زیاد از تبلیغات گسترده و نسبتاً خوبى برخوردار می‌شوند.

بسیاری از مردم عادى مسیحى با مسلمانان تضادى نداشته و حتى ممکن است در مراسم و اعیاد آنها شرکت کنند.

در کشور موزامبیک گروههاى مسلمان در آداب و سنن مذهبی‌شان تقریباً یکسان عمل می‌کنند. برگزارى مراسم عید فطر، عید قربان و مراسم مولودى حضرت ختمى مرتبت (ص) تقریباً با شرکت همة گروههاى اسلامى هر ساله صورت می‌گیرد.

8- در مساجد ماپوتو همه روزه نماز جماعت برگزار می‌گردد و مسلمانان ساکن اطراف مسجد و محله در آن شرکت می‌جویند. میزان پایبندى بانک توسعة اسلامى نیز مبالغى را برای اجراى طرحهاى اجتماعى از قبیل ساختن مدارس و مراکز اسلامى (مساجد) در اختیار آنها می‌گذارد و دولت نیز در جذب و اختصاص  دادن این گونه کمکها با آنها توافق دارد.

گاهی اوقات حرکتهاى اجتماعی، عمرانى و تشکیلاتى مسلمانان در کشورهاى آفریقایى موجب نگرانى مسیحیان و حتى دولتهاى منطقه را فراهم می‌سازد. کمک دولت سودان به گسترش حرکتهاى اسلامى اصول‌گرایانه در شرق آفریقا به طور فزاینده‌اى موجبات نگرانى مختلف را فراهم ساخته است. یکصد سال پیش در ماپوتو مرکز فرهنگى به نام «بزم تبلیغ» به وجود آمد ولى حکومت استعمارى آن را تعطیل نمود و بعد از این حکومت نیز این مرکز مورد خشم حکومت کمونیستى قرار گرفت. مسئول فعلى این مرکز شخصى به نام نوردولا است. در این مرکز 50 دانش‌آموز پسر 90 دانش‌آموز دختر مشغول به تحصیل هستند که در آن اصول کلى دین مبین اسلام، آموزش قرآن، احکام، مسائل مذهبی، شعر و سرود تدریس می‌شود. در این مرکز فعالتیهاى دیگرى نظیر چندین سمینار تبلیغى و چاپ کتابهاى آموزش نظیر کتاب آموزش قرآن و عم جز انجام می‌شود. تبلیغ دین اسلام و جذب مسیحیان و پیروان ادیان محلى به اسلام از دیگر اقدامات شایسته و موفقیت‌آمیز این مرکز بوده است. در کنار سالن بزرگى که محل تعلیم و تربیت دانش‌آموزان است تالار بزرگ دیگرى وجود دارد که نمازخانه و مسجد این مرکز می‌باشد. اینگونه مراکز تأثیر بسیارى زیادى در بنى مردم به خصوص نسل جوان داشته است. در بین گروههاى اسلامى در موزامبیک رسم است که به مناسبت میلاد پیامبر اکرم (ص) هر ساله مراسم ویژه‌اى به نام مولودى برگزار می‌کنند.

گینه در قارة‌ آفریقا. پایتخت: کوناکرى

1- در گینه 95% از جمعیت کشور را مسلمانان تشکیل می‌دهند و اسلام توسط اقوام قولان وارد گینه شده و ورود رسمى اسلام به گینه در سال 1522 میلادى بوده است.

2- فولاهى که هم‌اکنون هم در غالب اقوام مختلفى هستند نسبت به اسلام حساس‌اند و دارای مذهب مالکى هستند و شدیداً به تعلیم فقه مالکى علاقه می‌ورزند. آنها اعتقاد به مهدی منتظر (عج) دارند و این اعتقاد باعث شده که داراى عقائد جهادگونه باشند و خود را فراهم‌کننده و زمینة‌ساز ظهور مهدى موعود بدانند.

3- در شهر (کوناکری) 225 مسجد وجود دارد و تعداد دیگر نیز در دست احداث می‌باشد و صفوف جمعیت مسلمان و مشتاق به نماز به پیاده‌روها کشیده می‌شود.

4- معمولاً در روزهاى جمعه ریاست جمهورى و کلیة اعضاى کابینه در مراسم نماز جمعه حضور دارند.

5- در گینه مساجد فعالیت وسیعى دارند. در نیمة اول سال 1993 کنفرانسى به نام اولین کنفرانس سراسرى امامان جمعه و جماعات در کوناکرى برگزار شد. که طى آن امامان جمعه و جماعات همواره خواستار مبارزه با مفاسد اجتماعی، اجراى دستورات اسلامى و ... بودند.

6- زبان اول مردم گینه فرانسوى و زبان دوم عربى است.

کلیة ‌فعالیتهای مذهبى گینه زیر نظر لیگ اسلامى که سازمانى دولتى است اداره می‌شود. دبیر کل لیگ سفیر سابق گینه در عربستان و سفیر اکردیته در ایران می‌باشد.

امروزه ورود اسلام به منطقه باعث دگرگونى در فرهنگ و شیوه‌هاى زندگى مردم گردید. مساجد و مدرسه‌ها در گوشه و کنار ساخته شده و حرکتى گسترده در جهت انقلاب افکار و سنن جامعه ایجاد کرده است.

بازگشایی مدرسة علمیة اهل‌البیت (ع) در کوناکرى با مدیریت اساتیدى از حوزة علمیة قم بالاتری روابط فرهنگى میان ایران و گینه تلقى می‌شود. قابل ذکر است گینه را به خاطر داشته مسلمانان حق بود وابسته به اسلام قلب اسلام در آفریقا می‌شناسند.

الجزایر در قارة آفریقا. پایتخت: الجزیره

1- در این کشور حکومت به طور مستقیم در امور مذهبى دخالت نکرده و در تشویق و ترغیب مردم ه انجام امور دینى به عنوان اصولى مسلم دخالتى ندارد. البته این امر دال بر غیر مذهبى بودن حکومت نیست چرا که در زمان به قدرت رسیدن (بومدین) این کشور به اسلام اقتدار خاصى بخشید.

2- افرادى چون شیخ بشیرالابراهیمى و یا شیخ ایومروان بونا امام مسجد بوده و رهبری مبارزان مسلمانان سواحل بونه (عنابه) را شخصاً به عهده داشتند و مسجد را مرکز فرماندهى خود قرار داده بودند.

جبهة نجات اسلامى در دستپامبر 1989 مشروعیت می‌یابد و به سرعت صدها هزار عضو به سوى خود جذب می‌کند، جوانانى که هر جمعه هزار هزار در مساجد و اطراف آنها به گرد عباس مدنی و على بلحاج جمع مى شوند.

3- در اواخر دهة 1960 سعى در توسعة مساجد و مکانهاى مقدس شد. در نخستین دهه بعد از استقلال تنها در شهر بزرگ این کشور 4100 مسجد دایر و 191 مسجد در دست تأسیس بود و 187 کلیسا نیز به مسجد تبدیل گردید.

4- بزرگترین اقلیت این کشور خوارج هستند.

تونس در قارة آفریقا. پایتخت: تونس

1- با وجود اینکه دولت تونس لائیک است ولى در حال حاضر در صدد پیاده کردن امورى است از قبیل:

(1) ـ تصویب قانونى جهت بیان وضع قانونى مساجد و پشتیبانى از آن.

(2) ـ تربیت ائمة جمعه و وعاظ از طریق همکارى دانشگاه الزیتونیه و شوارى عالى اسلامی.

(3) ـ اقامة اذان نماز  در رادیو و تلویزیون.

(4) ـ ترمیم مسجد الزیتونیه و تأمین احتیاجات آن.

(5) ـ صدور قوانین مربوط به مساجد.

(6) ـ افزایش حقوق کادرهاى دینى بازنشسته و افزایش حقوق ائمة مساجد.

مالدیو در قارة آسیا. پایتخت: ماله

ـ دولت عربستان اگر چه در این کشور سفارتخانه ندارد اما سازمان رابطة عالم الاسلامیه در شهر ماله مرکز دارد که در آن پنج عالم وهابى مالدیوی‌الاصل فعالیت می‌کنند بنا به اطلاعات غیر رسمى 50 شیخ وهابى مالدیوی‌الاصل در مالدیو وجود دارد از این تعداد حدود 40 نفر در شهر ماله و در مساجد فعالند.

ـ مالدیو 240000 مسلمان دارد که شافعى هستند.

ـ مسلمانان مالدیو در پنج نوبت نمازهاى یومیه را در مساجد برگزار می‌کنند.

ـ ابن‌بطوطه جهانگرد مراکشى در خاطرات از مالدیو خود آورده است «نوشته‌هاى زیبا و برجسته، کنده‌کاری شده بر تخته‌اى در مسجد جامع ماله آویخته شده است این تخته که برخى از لغات آن عربی می‌باشد از ورود «ابوالبرکات» دریانورد عرب که اسلام را براى مردم مالدیو به ارمغان آورده و بناى مسجد جامع ماله را بنا نهاده خبر می‌دهد».

ـ نظر به اهمیتى که دولت مالدیو براى مذهب اسلام قائل است اقدام به تأسیس دفتر ویژة امور مذهبى در کشور نموده است. کار این دفتر آموزش و شناساندن اسلام، امر به معروف و نهی از منکر، حفظ، نگهدارى و تعمیر مساجد مالدیو می‌باشد. همچنین از طرف رئیس جمهور دفترى براى جمع‌آورى و مصرف زکات تأسیس شد.

ـ در سال 1991 در مالدیو (با جمعیت 213 هزار نفر) 724 مسجد وجود داشت و نیز 266 مسجد براى زنان ساخته شده بود یعنى به ازاى هر 216 نفر یک مسجد در مالدیو وجود دارد.

ـ مرکز اسلامى مالدیو در تاریخ 11 نوامبر 1984 توسط آقاى عبدالقیوم (رئیس جمهور وقت) افتتاح گردید. ساختمان این مرکز به عنوان الگو و سمبل از یک مجتمع اسلامى با اهتمام رئیس جمهور ساخته شد. این مرکز اسلامى داراى مسجد بزرگى است که گنجایش حداقل 600 نفر نمازگزار را دارد. این مرکز همچنین داراى کتابخانة بزرگ، کلاسهای درسى و یک سالن کنفرانس می‌باشد. کلیة فعالیتهاى این مرکز تحت مدیریت و نظارت کامل رئیس جمهور می‌باشد.

ـ مؤسسة مطالعات اسلامى که توسط رئیس جمهور آقاى عبدالقیوم ساخته شده است وظیفة تربیت و تأمین نیازهاى کشور به ائمة جمعه و جماعت، معلمین آموزش قرآن، قاضى و وکیل داد گسترى را به عهده دارد.

اندونزی در قارة آسیا. پایتخت: جاکارتا

1- اسلام در سال 600 بعثت وارد اندونزى شد.

2- دماک و سیربون اولین و دومین شهر جاوه بود که به اسلام گرویدند.

3- در اندونزى براى عید فطر 2 روز یا سه روز تعطیل می‌کنند و رئیس جمهور در مراسم عید فطر و قربان به مسجد می‌آید.

4- اندونزى بزرگترین کشور اسلامى با 185 میلیون جمعیت است. اندونزى داراى 550676 مسجد و 442659 جلد قرآن می‌باشد.

مصر چهار عالم در مساجدشان گمارده و وهابیت فعالانه دلار براى مساجد و مدارسشان می‌فرستند در حالى که مذهب غالب این کشور شافعى است.

5- دولت هر سال 250 مسجد می‌سازد. مساجد بزرگ آنجا را دفترى اداره می‌کند که زیر نظر وزیر دین است که متأسفانه وزیر دین هم گرایشات وهابى دارد.

دولت این کشور خود را دولتى مذهبى نمی‌داند و خواستار عدم دخالت امور مذهبى در نحوة‌ ادارة کشور می‌باشد از طرفى هم خود را دولتى ضد دین (لائیک)‌ نمی‌داند.

6- در این کشور دولت همیشه با مفهوم «اسلام سیاسی» مخالفت ورزیده و با حرکتهاى تندروی اسلامى مقابله کرده است. براى مثال، در سال 1984 میلادى و در پى فعالیتهاى مبلغان مسلمان در انتقاد از بعضى از سیاستهاى دولت نیروهاى نظامى به مسجدى در منطقة‌بندری جاکارتا حمله کرده و ضمن درگیرى بیش از 60 نفر از آنها را به قتل رسانده و تعدادی را دستگیر و محاکمه و زندانى نمودند.

8- همچنین در سال 93، اسناد 20926 قطعه زمین وقفى براى مصارف مذهبى را صادر کرده است.

9- در اندونزى مسلمانان نمازهاى پنجگانه را در پنج نوبت به جا می‌آورند و اهمیت زیادی براى نماز جمعه قائلند.

10- برنامة‌ تلاوت قرآن و نماز تراویج در شبهاى ماه رمضان در همة مساجد برقرار است و نماز عید فطر باشکوه زیاد برگزار می‌شود. عید قربان و سالروز معراج پیامبر (ص) نیز از اعیاد اسلامى است.

11- بانوان فقط به هنگام نماز حجاب اسلامى را کامل رعایت کرده و در مواقع دیگر آن را واجب نمی‌دانند. ولى در سالها اخیر توجه بیشتر ى به آن شده و به ویژه نسل جوان توجه زیادى به آن دارند و در مدارس و دانشگاهها حجاب اسلامى رسمیت یافته است.

12- سفر حج براى مسلمانان اهمیت زیادى دارد و در سالهاى اخیر تعداد مسلمانانى که از اندونزى به حج می‌روند به نحو چشمگیرى اضافه شده است. که براى مثال در سال 1995 به حدود 200 هزار نفر رسیده است.

به طور کلى از میان گروهها و تشکّلهاى مسلمانان تانزانیا تنها می‌توان به آخانیها از فرقة ‌اسماعیله اشاره کرد که اهمیتى به مسجد نمی‌دهند و کلاً پایبندى چندانى به احکام ندارند. جماعت خوجه شیعه اثنى عشری، سازمان اسلامى بلال مسلم و سازمان خدمات جهانى اسلام در ساخت مساجد همت می‌گمارند مثلاً در سازمان اسلامى بلال مسلم در کنار مدرسة ‌اهل‌البیت خوابگاه و مسجد آلزانیز احداث کرده است مساجد و کلیساها معابد و بتخانه‌هاى هندوان و جماعت‌خانه‌هاى اسماعیلیها به راحتى تحمل می‌شوند.

13- در سال 1993 دولت بیش 600557 جلد قرآن و همچنین تعدادى از کتب ادیان دیگر بین پیروان آنها توزیع نموده و بسیارى از مساجد کلیساها و معابد آنها بازسازى نموده است.

14- شیعیان اندونزى در مناطق مختلف کشور پراکنده‌اند و تعداد آنها به 10 هزار تو می‌رسد و پس از پیروزى انقلاب اسلامى ایران تعداد زیادى از کتب و منابع شیعى ـ ایرانى در اندونزى منتشر شده است.

15- همچنین رشد آگاهیها و احساسات اسلامى مردم باعث شده که نسبت به حرکتهاى ضداسلامى دیگر کشورها حساسیت نشان دهند.

16- حوزه‌هاى دینى و مدارس اسلامى و همچنین تعدادى دانشگاه دولتى اسلامى در اندونزی وجود دارد. مانند: الصدیقیه، الطادویه و ...

طبق آمارهای سال 1960م 25/87 درصد از جمعیت این کشور مسلمان هستند.

مکزیک در قارة آمریکا. پایتخت: مکزیکوسیتى

بیش از هزار نفر مسلمان دارد که هیچ گونه تشکیلات مذهبى ندارند.

بر اساس قانون اساسى مکزیک آزادى مذهب براى افراد وجود دارد، اما گروههاى مذهبى از هر دین و مسلک که باشند، حق دخالت در سیاست را ندارند و نمی‌توانند ادارة ‌ایالت و یا سرمایه‌اى در کشور به نفع خود داشته باشند.

ازبکستان در قارة‌‌ آسیا. پایتخت: تاشکن

1- عمده‌ترین ادیان این کشور اسلام، مسیحیت و یهودیت می‌باشد.

2- ازبکستان داراى 23 میلیون نفر جمعیت است. این کشور داراى 129 ملیت و 15 مذهب است. 85% مسلمان دارد حکومت با مذهب سیاست دوگانه‌اى دارد از طرفى جلوة خارجی خود، خود را لائیک معرفى می‌کند و در قانون اساسى حرفى از اسلام  دین نمی‌زند.

3- مردم ازبکستان با جود تهاجمات فرهنگى گستردة فرهنگ و سنتهاى باقیماندة اسلام را تا حدودى حفظ نموده احترام زیادى براى آنها قائلند. مثلا: عقد، کفن و دفن، ذبح اسلامی. ممنوعیت استفاده از گوشت خوک، دعا قبل و بعد از غذا، احترام به روحانیون و علما همچنین اشتیاق به کمک در امور دینى منجمله ساختن مساجد و دادن صدقات تقریباً در سطح عمودم ازبکها و مسلمانان این کشور رعایت می‌شود.

4- به لحاظ ریشه‌دار بودن اسلام در این سرزمین و علاقة عمیق مردم به آن حضرت مردم در مساجد براى انجام فرائض یومیه و به خصوص نماز جمعه علیرغم تمایل دولت چشمگیر بوده است.

5- تا سال 1989 تعداد مساجد به 84 باب می‌رسید در حالى که اکنون بیش از 5000  مسجد در سراسر ازبکستان با همت مردم و برخى کشورهاى اسلامى فعال شده‌اند.

در زمان شوروى 5 نفر به حج مشرف شدند در حالى که در سال 1994، 3000 نفر براى حج واجب و 3500 نفر براى عمره به عربستان سفر کرده‌اند.

6- ادارة امور دینى مسلمانان ماوراءالنهر در 20 اکتبر 1943 به عنوان ادارة دینی مسلمانان آسیاى میانه و قزاقستان تأسیس شد. مرکز مسلمانان ماوراءالنهر امورى از قبیل تنظیم فتاوی، چاپ نشریات مذهبى و عزل و نصب ائمة جماعات در ازبکستان را به عهده دارد.

7- پس از استقرار حکومت کمونیستى در ازبکستان و با توجه به ایدئولوژى خاص این حکومت که اساساً با دین  و مذهب مخالف و به بی‌خدایى در نظام عالم و ماده معتقد بودند، هزاران مسجد و مدرسة مذهبى بسته و بعضاً تبدیل به انبار شده و حتى تخریب گردیده است.

8- محل امروزى انستیتوى عالى امام اسماعیل بخاى قبلاً مسجد بوده است که پس از تعمیر براى انستیتوى مذکور اختصاص یافت.

تانزانیا در قارة‌ آفریقا. پایتخت: زنگبار

1- اسلام در سال 700 میلادى به وسیلة عربها به این منطقه راه یافت در سال 950 میلادى یک تاجر ایرانى به نام (الحسن بن علی) همراه 6 پسرش و هفت کشتى از جنوب ایران به آن منطقه آمد و توانست حکومت اسلامى تأسیس کند که 300 سال در آنجا با قدرت حکومت کند.

2- مسجد کیزیمکارى در زنگبار 800 سال پیش توسط ایرانیان مهاجر مسلمان ساخته شد و تماماً از سنگ است که داخل آن داراى گچ‌بری‌هاى زیبایى است.

3- در تانزانیا شوراى مساجد (بامتیا) وجود دارد. این شورا در سال 1981 با تشویق عربستان و از طریق عوامل بومى براى رسیدگى به امور مساجد زنگبار و تقسیم کمکها تشکیل شد.

4- دولت تانزانیا در عین حالى که غیر مذهبى (لائیک) بوده ولى به آزادى مذهب معتقد است و با تشکیلات مذهبى مختلف رابطة حسنه داشته است در این کشور روابط ادیان مختلف حسنه بوده در کنار یکدیگر در آرامش زندگى می‌کنند.

از جمله عوامل تعیین‌کنندة این روابط مسالمت‌آمیز رابطة ظاهرى یکسان سران مملکت با مسلمانان و مسیحیان است.

شورای عالى مسلمانان تانزانیا (باکواتا) مهمترین تشکل مسلمانان این کشور می‌باشد. که داراى 18 عضو اصلى و 2 عضو علی‌البدل می‌باشد.

5- دولتهاى مصر، سودان، عربستان، لیبى و عراق با شوراى «باکواتا» مهمترین تشکل مسلمانان این کشور رابطه داشته و سالانه 10 طلبه معرفى شده آن را می‌پذیرند. باکوتا عملاً از تز جدایى دین از سیاست پیروى می‌کند و در جهت تقویت مواضع دولت و مبارزه با سیاسى شدن علما و مردم با مساجد گام بر می‌دارد. در اساس‌نامة باکواتا ذکر شده که این سازمان باید قرآن و سنت آموزش بدهد و لیکن کار آن منحصر به برگزاری مراسم حج، جشن ولادت پیامبر (ص) و اعیاد شده است. باکواتا در جهت امور آموزشی، اقتصادى و رفاه مسلمانان فعالیت نمی‌کند.

تایلند در قارة آسیا. پایتخت: بانکوک

1- مسلمانان 10% و بودائیان 90% جمعیت تایلند را تشکیل می‌دهند. مسلمانان جنوب تایلند گاهى در مسجد کرزى که مسجد نیمه ساخته بود و از قرن 17 می‌باشد تجمع می‌نمایند. و به فرائض مذهبى می‌پردازند.

2- در بانکوک پایتخت تایلند 4 هزار نفر شیعه زندگى می‌کند که اطلاعى از فعالیتهاى و مراکز آنها در دسترس نیست.

3- تایلند 4 میلیون مسلمان دارد (جمعیت کل 42 میلیون) در بانکوک پایتخت تایلند بیش از 2000 نفر مسلمان وجود دارد بانکوک 130 مدرسة‌اسلامى و 130 مسجد دارد. تعداد مساجد در سراسر تایلند از رقم 2000 متجاوز است.

4- مرکز اسلامى بانکوک که در محلة (بنگراک)‌ واقع است، ریاست آن را اسماعیل بن یحیی (شیخ‌الاسلام) فارغ‌التحصیل از مکة مکرمه به عهده دارد فعالیتهاى این مرکز:

1- سرپرستى مسلمانان در کلیة‌ امور دینى و اجتماعی.

2- ادارة امور مربوط به مساجد و تهیة مخارج ساختمان و تعمیرات آنها.

3- اجراء برنامه‌هاى تبلیغى از طریق تهیه و توزیع نشریات اسلامى و انجام سخنرانیهای اسلامى در مساجد و از طریق رادیو.

شیعیان تایلند از نسل تاجرى به نام «شیخ احمد قمی» می‌باشند که در سال 1601 میلادى از ایران به تایلند آمد.

شیعیان تایلند 4 مسجد در بانکوک دارند که همگى تحت سرپرستى مرکزى به نام (مرکز گسترش فرهنگ اسلام) ‌اداره می‌شوند (البته با همکارى انجمنى به نام: انجمن دوستى جوانان شیعه)

مجارستان در قارة اروپا. پایتخت: بوداپست

1- مسجد یعقوب على حسن در شهر پچ هزار تبدیل به موزه شده است که یکى از مراکز درآمد توریستى مجارستان است. در این شهر مسجد دیگرى به نام قاضى قاسم وجود دارد.

2- در مجارستان نماز در خانه خوانده می‌شود و رهبر جمعیت مسلمانان مجارستان تصمیم به احیاء نماز جماعت را دارد. در پایتخت مسجد سلطان طاهر قرار دارد و او کلیساى معروف بالای شهر قبلاً مسجد مسلمانان به وجود است.

در مجارستان هر روز اسمى دارد که اگر فرزندى به دنیا آمد آن را به اسم آن روز می‌نامند که فاطمه، سارا، آدم، سلطان هم از آن اسامى هستند.

لهستان در قارة اروپا. پایتخت: ورشو

1- لهستان در حالى که کمونیست بود ولى هر گونه ممانعت از اعمال مذهبى را ممنوع کرده بود حتى سران کمونیست در مراسم مذهبى شرکت می‌کردند. مسلمانان لهستانى اغلب اهل تسنن و حنفى مذهب هستند و در حفظ و حراست از شعائر مذهبى خویش تلاش زیادى به خرج می‌دهند. 96% کاتولیک و 6000 نفر مسلمانند.

در قرن 16 در مناسک حج شرکت نمودند مسلمانان لهستانى پس از پایان جنگ جهانى اول دست به فعالیتهاى اجتماعى و سیاسى زدند و از آنها از طرف حکومت جلوگیرى به عمل نیامد حتى قرار شد در پایتخت مسجدى بنا کنند که با شروع جنگ جهانى دوم چنین فرصتى پیش نیامد، دو مسجد قدیمى چوبى در روستاهاى بهونیکى و کروشنیان قرار دارد، مسجد گدانسک در سال 1990 با کمک سفراى کشورهاى اسلامى به خصوص ایران در ورشو افتتاح گردید. در این مسجد نماز جمعه برقرار می‌شود و در آن تعلیم و تدریس احکام شریعت اسلام می‌شود و مسلمانان لهستان حنفى مذهبند و داراى مجلة حیاة‌الاسلامى هستند.

ساختمان مسجد ورشو و مسجد بیاوستوک نیز در برنامة مسلمانان لهستان از اهمیت بسزاى برخوردار است. از تشکیلات قابل ذکر مسلمان لهستان سازمانى به نام اتحادیه مسلمانان این کشور است که در سال 1921 در شهر ویلنا در کشور لیتوانى برقرار شده است.

2- اولین ترجمة قرآن از متن فرانسه حدود 130 سال پیش تهیه شده است و قرآنى نیز از زبان عربى به لهستانى ترجمه شده است.

3- گروه اسلامى احمدیه فعالیتهاى چشمگیرى انجام می‌دهد. شمار افرادى که در لهستان توسط این مراکز به دین مبین اسلام گرویده‌اند به یکصد تو بالغ است.

کنیا در قارة آفریقا. پایتخت: نایروبى

1- امامان جماعت مساجد اهل سنت بومى و آفریقائى هستند. به خلاف امام جماعتهاى شیعه که از شبه قارة هند هستند. در کنیا با حملة پرتقالیها به حکومتهاى کوچک شیرازى در سال 1497 میلادى تمامى مظاهر اسلامى را از جمله 300 مسجد را نابود کردند.

پرتغال در قارة اروپا. پایتخت: لیسبون

1- آمار مسلمانان پرتغال 15000 نفر است.

2- در سالهاى اخیر تلاشهائى به وسیلة بعضى از سفراى اسلامى از جمله جمهورى اسلامى ایران براى ایجاد وجدت میان مسلمانان پرتغال صورت گرفته و با کمک ایشان یک مسجد مرکزی بزرگ معروف به مسجد جامع در مرکز شهر لیسبون بنا گردیده است لیکن این تلاشها نیز از هجوم و دستبرد عناصر فرصت‌طلب و جاه‌‌طلب مصون نبوده است که دلیل اصلى آن به قول سیاسیون مسمان در پرتغال این موضوع است که «در پرتغال اسلام در دست تجار است»

3- مسلمانان در انجام فرائض خود مصرّ بوده و در نماز جماعة شهر لیسبون پایتخت پرتغال که در مسجد جامع برگزار می‌شود شرکت می‌کنند.

4- تمامى مساجد پرتغال براى خود حوزه‌اى کوچک جهت تعلیمات دینى و تربیت طلاب داشته که مدیریت و استادى آن با امام جماعت و روحانى همان مسجد است که مهمترین این مساجد عبارتند از: الف) مسجد کولین دسول کرامت عالى ب) مسجد ادولاس شیخ یعقوب ج) مسجد لارنجیر د) مسجد جامع کبیر شیخ منیر که ایران براى بناى آن 50 هزار دلار کمک کرده است این مسجد بزرگترین بناى مذهبى مسلمانان در لیسبون بوده که نماز جمعه و اعیاد مهم اسلامى در آن برگزار می‌گردد. ر) مسجد سانتا آنتونى شیخ عبدالقادر ز) مسجد کمرات و) مسجد فورت داکازا ح) مسجد ویالونگاى ط) مسجد گرنشید عثمان سیدى م) مسجد نیتاش اسماعیل بالدی.

5- شیعیان در انجام فرائض و آداب و سنن مذهبى خویش متعهد می‌باشند ولى متأسفانه هیچ گونه مرکز با مدرسه‌اى که به تعلیم احکام و علوم اسلامى بپردازد در اختیار ندارند.

6- مسلمانان در پرتغال داراى یک حوزة دینى به نام مرکز علوم اسلامى پرتغال که زیر نظر سلیمان والى محمد فعالیت دارد و داراى 16 نفر کارگزار و 50 هیئت علمى و استادان است.

7- در یک جمع‌بندى از وضعیت مدارس و مراکز اسلامى و رهبران سنت در پرتغال به رغم تلاشهائی که صورت گرفته نتیجة مثبت و جهت‌دارى حاصل نشده که به قول بعضى از مذهبیون سیاسی «در جائى که عزل و نصب امام جماعت و شیخ مسجد در اختیار هیئت مدیره‌اى باشد که علاوه بر نداشتن حداقل علوم احکام اسلامى با پدیدة مذهب نیز تجارت گونه برخورد می‌کنند.» دستاوردهاى غیر از این نمی‌توان انتظار داشت.

8- در حال حاضر حرکتهائى از سوى وهابیون سعودى و نیز رهبران مذهبى مسلمانان مستقر در لندن به منظور قبضه کردن روح حاکم بر جوامع اسلامى پرتغال به چشم می‌خورد که بر جامعة شیعیان نیز سایه افکنده به صورتى که تغذیة فکرى و انتشاراتى شیعیان، اعزام مبلغ در ایام و ماههاى خاص، از سوى مؤسسى در لندن صورت می‌گیرد.

سریلانکا در قارة آسیا. پایتخت: کلمبو

1- جمعیت سریلانکا در کل 3/17 میلیون نفر می‌باشد که 8% آن مسلمان هستند.

2- اکثر مسلمانان سریلانکا شافعى و طریقت مسلکند و جامعة کوچکى از شیعیان اسماعیلی  امامى هم در آنجا زندگى می‌کنند.

3- مساجد در سریلانکا توسط اوقاف اداره می‌شود که رییس اوقاف از طرف دولت تعیین می‌شود.

4- در سریلانکا مدارسى است براى آموزش امام جمعه که حدود 8 سال در آنها تحصیل می‌کنند که سمت امام جمعه و جماعت مسجد از سمت‌هاى مهم آنهاست.

5- وقت نماز نمازگزاران کلا‌ه‌هایى مانند حاجیان بر سر می‌گذارند. مساجد گاهى ظرفیت نمازگزارن را ندارد و در نماز جمعه خطبة اول به زبان بومى آن منطقه و خطبة دوم به زبان عربى به طور مختصر با یاد و ذکر پیامبر (ص) اسلام و خلفاى راشدین و حضرت خدیجة کبرى و فاطمة زهرا امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و اسم چند تن از اصحاب مانند خالد بن ولید، عکرمه بن ابى جهل و سپس نام حضرت ابوالفضل را می‌آورند.

6- بودایی‌ها در تقلید از مسلمانان در فجر و غروب از معابدشان مناجات پخش می‌کنند.

7- مراسم عزادارى امام حسین (ع) نیز در سریلانکا به این صورت است که مسلمانان حسین حسین گویان از یک مسجد به مسجد دیگرى می‌رفته‌اند و در بعضى مساجد غذا طبخ می‌شده است.

استرالیا

گروههای اسلامى استرالیائى هر چند که داراى چندین مسجد هستند ولى هیچ گونه هماهنگى و یگانگی میان آنها وجود ندار. حدود 10000 ایرانى در استرالیا سکونت دارند و داراى مذاهبی از قبیل ارمنی، آشوری، کلیمى و پاره‌اى هم مسلمانان هستند.

تاجیکستان در قارة آسیا. پایتخت: دوشنبه

1- مذهب اکثر مردم تاجیکستان سنّى و از مذهب حنفى می‌باشد.

گروه کوچکى از شیعیان اسماعیلى در کوههاى پیامبر در منطقة بدخشان زندگى می‌کنند.

تعدادی مسلمان شافعى مذهب نیز در این کشور زندگى می‌کنند.

اهل سنت تاجیکستان به اهل بیت و ائمة شیعه و به ویژه براى امام على (ع) و امام حسین (ع) و امام صادق (ع) احترام خاصى قائلند و بسیارى آرزوى زیارت مرقد امام رضا (ع) را دارند.

در حال حاضر گروهى از اهل تسنن خود را به خاندان اهل بیت منصوب می‌دانند و این گروه را صوفى می‌نامند و رهبران آنها لقب ایشان دارند.

2- کمونیستها با کمال گستاخى مساجد تاجیکستان را به موزة مرکز تئاتر و رقاص خانه تبدیل کردند.

3- در زمان شوروى رسیدگى به امور مذهبى مسلمانان 5 جمهورى آسیاى مرکزى به ادارة‌روحانی آسیاى مرکزى و قزاقستان محول گردید. در هر یک از این 5 کشور اداره‌اى به نام ادارة قاضیات وجود دارد که زیر نظر تشکیلات روحانى آسیاى مرکزى و قزاقستان فعالیت می‌کند و از این مرکز کمک مالى دریافت می‌‌کنند. در تاجیکستان نیز ائمة مساجد و خطبا زیر نظر این اداره کار می‌کنند و نفوذ این اداره را در سرتاسر تاجیکستان گسترش می‌دهند.

ادارة قاضیات از طریق مرکز روحانى از کمکهاى خارجى بهره‌مند می‌شود از قبیل چند هزار جلد قرآن که از طرف عربستان و ترکیه اهدا شد و نیز وامهاى دریافتى از ادارة روحانى جهت احداث ساختمان‌هاى مدارس، تعداد مساجد رسمى تاجیکستان 104 باب می‌باشد که تحت سرپرستى ادارة قاضیات فعالیت می‌کنند. علاوه بر آنها 2800 باب مسجد کوچک در محلت و قصاب وجود دارند. تعدادى مدرسه نیز زیر نظر ادارة قاضیات می‌باشد. مانند مدرسة مولانا یعقوب چرخى در شهر دوشنبه که داراى 130 طلبه می‌باشد و در کنار مسجد قدیمی پانصد سالة مولانا یعقوب چرخى تأسیس شده است. ادارة‌ قاضیات هفته‌نامه‌اى به نام منبر اسلام نیز دارد.

4-قاضی تورجان‌زاده در سال 1990 به عنوان نمایندة شوراى على تاجیکستان براى هماهنگ ساختن اصلاحات مذهبى همچون فعالیت مالى مساجد و نهادهاى مقدس اسلامى موفق بود.

5- نام على (ع) درتاجیکستان نام مقدسى است و بیشترین نامى که براى فرزندان ذکور انتخاب می‌شود على و پس از آن حسن و حسین می‌باشد و براى اناث فاطمه و زهرا را استفاده می‌کنند. مردم این جمهورى از نظر آداب و سنن مذهبى شباهت زیادى به ایران دارند. مراسم نامگذارى فرزندان و درج نام آنان در پشت قرآن مجید، مراسم ازدواج، مراسم تدفین، مراسم فوت، ختم و شب هفت و چهلم و سال و نوع عزادارى زنان و ... با شکل اسلامى ایرانى است.

اتحادیة شوروى (سابق)

1- در اتحاد شوروى (سابق) 751 مسجد جامع وجود داشت.

2- معمولاً امور هر مسجد را تولیت رهبرى می‌کند.

3- اخیراً بسیارى از مساجد را تجدید بنا می‌کنند.

4- مسجد جامع کلان با منارة 46 سال در سال 506 هجرى خورشیدى ساخته شده است.

5- در آستانة سال 1400 هجرى قمرى تعمیرات اساسى بزرگترین مساجد جامع آذربایجانى انجام گرفت که تمام مخارج از طریق مؤمنین داده شده.

6- ادارة روحانى مسلمانان بخش اروپائى اتحاد شوروى و سیبرى نیز به ساختن مساجد نو و بازسازى مساجد قدیمى مشغول است.

7- مسجد شهر (لنین گراد) در اثر بلائى در سال 1980 دچار آسیب شد و 5 میلیون روبل خسارت دید که 3 میلیون آن را دولت پرداخت.

اریتره در قارة آفریقا. پایتخت: اسمره

1- 37 مسجد در اریتره وجود دارد که بیشتر آنها در شهر (اسمره) است.

2- در شهر مساوه مسجدى به نام عبدالقادر گیلانى است که مرقد این بزرگوار است و از زیارتگاههای اریتره محسوب می‌شود.

اسلام به وسلة تجار کشورهاى یمن، مصر، روم و حجاز (عربستان) وارد ایتوپى شد و از آنجایی که اریتره در آن زمان یکى از استانهاى اتیوپى محسوب می‌شد، به علت داشتن دو بندر «اساب» و «مساوه» مرکز رفت و آمد تجار بود. در نزدیکى بندر مساوه محوطة کوچکى وجود دارد که مردم به آنجام «مقام» می‌گویند و مورد احترام آنهاست و معتقدند که این مکان اولین جایى است که فرستادگان محمد (ص) به این سرزمین پاى نهاده‌اند.

علاوه بر مساجدى که تعداد و نام آنها ذکر شده مساجد دیگرى نیز در این کشور وجود داشته که بعضى از آنها در طول جنگهاى استقلال‌طلبانه ویران گردیده که باید بازسازى شوند.

هند در قارة آسیا. پایتخت: دهلی‌نو

1- در سال جارى ناراسیمهارائو سازمانى به نام تنظیم ائمة مساجد با عنوان سازمان معتبر مسلمانان مطرح نمود سپس دولت اعلام کرد بنا به درخواست ائمة مساجد تصمیم گرفته است حقوق ائمة مساجد را از خزانة دولتى بپردازد. این تصمیم که بیشتر به خاطر سوء استفادة سیاسى بوده است با مخالفت افکار مسلمین روبرو شد و دولت ناچار به عقب‌نشینی از چنین تصمیماتى گشت.

2- سه روز بعد از برگزارى روز استقلال توسط ملت هند از دهم تا شانزدهم سپتامبر (1995) چندین مسجد در شهر حیدرآباد هند در آتش سوخت که این توطئه برنامة منظم و از قبل طراحى شده‌اى بود که سنگ‌ پریوار (سازمان آر.اس.اس) علیه مسلمانان آندراپردش به اجرا گذاشت که مسجد پنجه‌شاه از آن جمله است.

3- رستورانهاى اسلامى اطراف مسجد جامع دهلى و رژاگرا و مسجد بمبئى هم دست کم از قهوه‌خانه‌های بین راه مکه و مدینه ندارد از اینها که بگذریم، خلوتى مساجد، بی‌نقش بودن تعالیم حیاتبخش اسلام در زندگى روزمره و بی‌نقش بودن آنها در ادارة امور کشور گریبانگیر آنها شده است.

4- شاهان مغول: عظمت اسلام را در ساختمان‌هاى پرشکوه نشان دادند نه در انسانهاى ساخته شده توسط اسلام و عدالت اجتماعى و اقتصادى که بخشى از ره‌آوردهاى اسلام بود.

5- دانشگاه اسلامى دهلى نو در محلة «جامیاناکار» علاوه بر ادارات و کلاسهاى دانشگاه داراى یک مسجد و یک کتابخانه نیز می‌باشد.

6- معابد سیک‌ها و هندوها با همان عظمت و شکوهمند که مساجد مسلمانان هستند، ‌با این تفاوت که مساجد متروکند و معابر معمور.

وجه مشترک میان معابد هندوها و سیک‌ها و مساجد مسلمانان علاوه بر اینکه همه با عظمت و پرشکوهند این است که در همة آنها صندوقهاى اعانه اولین چیزهائى هستند که به چشم می‌خورند یعنى همة آنها مکانهائى هستند براى گدائى آبرومندانه.

بنگلادش در قارة آسیا. پایتخت: داکا

شهر داکا پایتخت آن کشور و داراى 20000 مسجد است که به شهر مسجدها شهرت دارد که مسجد بیت‌المکرم که بزرگترین مسجد شهر است به شکل کعبة مکرم ساخته شده است.

ژنرال ضیاء به طور چشمگیرى ماهیت مادى قانون اساسى را تغییر داد و از اقدامات وى در این زمینه افزودن «بسم الله الرحمن الرحیم» در مقدمة قانون اساسى بود.

تغییرات اساسى دیگرى نیز انجام شد مانند نصب پوسترهایى در اداره‌هاى دولتى که در آن آیاتی از قرآن کریم نوشته شده بود. پخش پیامهایى توسط رئیس جمهور به مناسبتهاى مختلف مانند عید میلاد پیامبر اکرم (ص) و شبهاى محرم، پخش مناجات، فعالیتهایى در جهت معرفی اسلام و اصول شریعت از طریق رادیو و تلویزیون و همچنین از آن پنج بار در روز پخش شد. دولت همچنین یک دانشگاه اسلامى با مرکز تحقیقات اسلامى را تأسیس کرد. از اقدامات دیگر دوت احداث یک دانشگاه اسلامی، مرکز تحقیقات اسلامى بود.

مسلمانان بنگلادش پایبند به اصول مذهبى خود بوده و در مراسمهاى مذهبى شرکت می‌نمایند و گسترش مؤسسات اسلامى و مساجد بیانگر این موضوع می‌باشد. این مؤسسه‌هاى آموزش امامان مساجد و آموزش آداب و سنن مذهبى به مردم را عهده‌دار می‌باشند.

مسلمانان این سرزمین هر ساله مراسم عزادارى محرم را با شور و احساس غریبى برگزار می‌کنند.

در دوران شکوفایى اسلام در بنگلادش ترویج و تبلیغ اسلام در بین مردم بیشتر از طریق صوفیان صورت می‌گرفت. در این دوران در جوار کاخ پادشاهان و یا سلاطین محلی، به نام «مریدخانه» قرار داشت که پیروان مذاهب مختلف به هنگام پذیرش اسلام به این محل آورده می‌شدند.

در آن زمان و پس از آن مساجد بزرگى از سوى سلاطین و مردم مسلمان ساخته می‌شد.

در سال 1375 میلادى اسکندراشه مسجد معروف آدینه را در پاندوا در ایالت مادا واقع در بنگال غربى بنا نمود.

این مسجد بزرگترین مسجد در شبه قاره می‌باشد. در کنار این مساجد، مدارس و حوزه‌هاى علمیه‌ای نیز بنا می‌شد.

مؤسسات و سازمانهاى اسلامى در بنگلادش سه دسته‌اند: (1) ـ مؤسساتى مانند مدرسه، مساجد و گروههاى داوطلبى که احکام اسلامى را تدریس می‌کنند. (2) ـ مراکزى که اطراف آرامگاههاى صوفیان و روحانیون تشکیل می‌شود. (3) ـ سازمانهاى متعدد اجتماعی، مذهبی و فرهنگى که وظیفة آنها رسیدگى به وضعیت رفاهى مسلمانان است.

هزاران مسجد موجود در بنگلادش مراکزى براى فعالیتهاى اجتماعى ـ‌مذهبى هستند. در بنگلادش سازمانهایى نظیر «هیئت مسجد بنگلادش» مسجد سماج و بیت‌الشرف وجود دارد که فعالیتهای برخى از این مساجد را هماهنگ کرده و برنامه‌هایى مانند تبلیغ اسلام، توسعة‌ آموزشهاى اسلامى و اصلاحات اجتماعى و خدماتى تهیه می‌کنند در یک منطقة‌روستایی مجتمع بزرگى با امکانات مسجد و مدرسه و استراحتگاه و یک مرکز تحقیقات بین‌المللی وجود دارد که چندین هزار تن را به خود جاى می‌دهد. در بنگلادش تعددى سازمان اجتماعی و مذهبى از قبیل بنیاد اسلامی، هیئت مسجد بنگلادش، هیئت جهانى اسلام و غیره وجود دارد. بنیاد اسلامى مسئولیت آموزش امامان مساجد را به عنوان رهبران جامعه بر عهده دارد.

هیئت مسجد بنگلادش تصمیم دارد تا مساجد را به مرکز فعالیتهاى اجتماعى مذهبى تبدیل کند. رهبران مذهبى بنگلادش دراویش و صوفیان می‌باشند و نخستین درویشى که به آنجا رفت «مقدوم شیخ جلال‌الدین تبریزی» نام داشت که مسجد و باغ و خانقاهى در «پاندوا» بنا کرد. یک جنبش مذهبى به نام «تبلیغ جماعت» در بنگلادش وجود دارد که چارچوب سازماندهی شده‌اى ندارد اما جلسه‌هایى در مسجد کاکرایل واقع در مرکز اکا برگزار می‌کند.

در بنگلادش از اواسط دهة 1970 فعالیتهاى اسلامى صعودى ناگهانى داشت. روند جارى اسلام در بنگلادش به نقش که برخى از کشورهاى مسلمان آسیاى غربى (از جمله ایران) و شمال آفریقا ایفا می‌کنند و عواملى چون تحولات داخلى بنگلادش بستگى داشت.

بوسنی در قارة اروپا. پایتخت: سارایوو

1- در بوسنى اسلامى نیز جوانان دلاور  از مسجد راهى جبهه‌هاى نبرد می‌شوند. (جنگ در بالکان).

2- در بوسنى در شهر نووى بازار ده مسجد منهدم شده و به جاى آن ساختمان مسکونى بنا شده است.

3- در جنگ صربستان علیه بوسنى هرزگوین 700 مسجد منهدم شده است.

4- بیشتر کارمندان مؤسسات اسلامى از علماء بوده که بایستى ائمة جماعات و خطبا، معلمین و وعاظ، صاحبان فتوا، مدرسین مدارس و دانشکده‌هاى اسلامى را به آنها اضافه نمود. مأموریت علماى اسلامى در 2060 مسجد جامع و 740 مسجد معمولى و 1210 مدرسة دینى که در آنها آموزش اسلامى صورت می‌گیرد خلاصه می‌شود.

ترکیه. پایتخت: آنکارا

نسختین قانون اساسى ترکیه در سال 1924 دین اسلام را به عنوان دین رسمى جامعه تعیین نمود. در اصلاحات قانونى 1928 این مادة قانونى حذف و ترکیه کشورى با دولت و حکومت غیر مذهبى لائیک معرفى گردید.

جمعیت در سال 1993 (61187000( نفر بوده که 98% مردم مسلمان و 2% مسیحى و کلیمی و یهودى هستند. در سال 1923 انجام امور دینى تحت نظارت سازمان امور دیانت قرار گرفت. نماز جمعه و جماعات در مساجد به وسیلة ائمة جمعه و جماعات (که در استخدام این سازمان بوده و بیشتر از فارغ‌التحصیلان مدارس «امام خطیب» می‌باشند) در قالبی صرفاً عبادى اقامه می‌شود و از هر گونه سخنرانى و موعظة اجتماعى ـ سیاسى جلوگیرى می‌شود. متن خطبه‌هاى نماز جمعه نیز از سوى همین سازمان تهیه و به طور یکسان در تمامی مساجد خوانده می‌شود. آموزش دینى هم که تا مدتها ممنوع اعلام شده و به طور غیر قانونى انجام می‌گرفت، تدریجاً مشروعیت یافت. در مدارس دولتى در هفته ساعتى به تدریس قرآن اختصاص دارد.

در سال 1985 میلادى توسط نخست‌وزیر وقت (آقاى تورکوت اوزال) قانون رایگان شدن مصرف آب و برق براى تمام مساجد به تصویب هیئت دولت رسید.

در ترکیه در زمینة اعتقادات دینى و مذهبى وحدتى موجود نیست. و اعتقاد به مذاهب مختلف از ویژگیهاى ساختار مذهبى این جامعه محسوب می‌گردد. پیروان اسلام در ترکیه به چندین فرقه و مذهب تقسیم می‌شوند که عبارتند از: حنفی‌ها، شافعی‌ها، علویها، شیعیان.

به رغم تحولات بسیارى که پس از برقراری  حکومت جمهورى در ترکیه (در جهت نزدیکى به باورهاى غربی) صورت گرفته است به نظر می‌رسد که اسلام هنوز در بطن جامعه و در میان آحاد مردم داراى پایگاه و حضور قابل توجهى است. مسلمانان ترکیه اکثراً تابع مذهب تسنن می‌باشند و حنفی‌ها بزرگترین گروه آنها محسوب می‌گردند.

در ترکیه دو عید مذهبى قربان و فطر از اهمیت ویژه‌اى برخوردار است و با اعلام تعطیل رسمى به مناسبت این دو عید در جامعه جشن گرفته و مساجد چراغانى می‌شوند.

در حال حاضر روند رو به گسترش در بازگشت به اسلام واقعى به خصوص در میان دانشجویان و جوانان آغاز گردیده است. در میان کردهاى ترکیه اعتقادات مذهبى شدیدتر است و آنها به داشتن تعصبات افراطى در مذهب شهرت یافته‌اند.

شیعیان در ترکیه غالباً در مرزهاى ایران سکونت دارند و اکثراً مهاجرانى هستند که از ایران به ترکیه مهاجرت نموده‌اند.

فعالیتهای سازمانهاى اسلامى ترکهاى ترکیه در خارج از کشور در اروپا از نمود و گستردگى بیشتری برخوردار است و در آلمان تمرکز و شهرت ویژه‌اى یافته است. دولت ترکیه نیز انجمنها و اتحادیه‌هاى تحت عنوان اتحادیة‌ اسلامى ترکها در آلمان تأسیس نموده است. گروه ملی کوروش، فدراسیون ترکیه، اتحادیة جماعات اسلامی، سلیمانجیها و فورجیها از جمله گروههایى هستند که در قالب اسلام فعالیت کرده و در اروپا داراى پیروانى می‌باشند.

گروه ملى کوروش از جمله گروههاى بزرگى است که در اروپا فعالیت دارد و انجمنهاى کوچک و بزرگ دیگرى را تحت نفوذ خود دارد و به خصوص در هامبورگ (آلمان) داراى مساجد بسیاری است.

کتاب زمینة‌شناخت جامعه و فرهنگ ترکیه

ـ شیعیان در حدود 1 میلیون نفر هستند که متأسفانه در جامعه حضور بارزى ندارند و به عنوان اقلیت نیز فاقد رسمیت لازمند. مساجد شیعیان در اغلب شهرها اکثراً غیر قانونى تلقی می‌شود.

دیگر عبارت «اشهد ان على ولى الله» نیز در اذان شیعیان از سوز وزارت دیانت ممنوع اعلام شده است. در استانبول شیعیان دارای  3 مسجد که کاملاً هستند تحت نظارت دولت قرار دارد.

ـ طریقت سلیمانجى به دو شاخة روشنفکران و رادیکالهاى جوان تقسیم گردیده و فعالیتهاى مذهبی و فرهنگى آن به ویژه در آلمان قابل توجه است. پیروان این طریقت در آلمان بیش از 150 مسجد در اختیار دارند که در آنها به آموزش قرآن، نماز جاعت و ایراد سخنرانى می‌پردازند.

از سال 1975 به بعد 570/17 مسجد در روستا و 291/2 مسجد در شهرها به کمک اوقاف بنا گردیده است.

ـ در لیست فعالیتهاى 13 گانة خانة فرهنگ جمهورى اسلامى ایران فعالیتى در امور مساجد، برگزارى مراسم در مساجد، احیاء نماز جماعت و ... به چشم نمی‌خورد.

آفریقای جنوبى در قارة آفریقا. پایتخت: پرتوریا

ـ 70% مسیحى هستند که 7 میلیون مسیحى در 400 کلیساى این کشور به عبادت می‌پردازند. در حالى که مسلمانان با جمعیتى کمتر از یک میلیون نفر داراى 250 مسجد هستند. یعنی جمعیت  7/1 مسیحیت است ولى اماکن مذهبی  2/ 37/1 نسبت به مسیحیان است که این نشانگر فعالیت و آگاهى و انقلابى بودن مسلمانان این منطقه است.

ـ بزرگترین مسجد آفریقاى جنوبى در شهر (دوربان) قرار دارد.

مسلمانان آفریقاى جنوبى از نژادهاى مالایی، هندى و نژاد سیاه می‌باشند و با بهره‌مندى از تحصیلات سطوح عالى و وارد شدن در مشاغل تجارى نقش حساسى را در آفریقاى جنوبى ایفا می‌کنند. بیشتر مسلمانان آفریقاى جنوبى سنى هستند و حدود 300 خانوار شیعه در این کشور وجود دارد. به این دلیل آزادى مذهب، در این کشور همة ادیان داراى تشکیلات و برنامه‌هاى مذهبى هستند.

آلبانی در قارة اروپا. پایتخت: تیرانا

1- اسلام در سال 1382 میلادى همزمان با تسلط عثمانی‌ها به آلبانى راه یافت و با شروع جنگ جهانى دوم و روى کار آمدن حکومت کمونیستى فعالیتهاى مذهبى ممنوع گردید بسیاری از آثار اسلامى مساجد و تکایا که قدمت چند ساله داشتند یا ویران شدند و یا به دلیل عدم اجازه مرمت رو به انحلال گذاشتند این جریان تا زمان نابودنى کمونیستم جهانی ادامه داشت.

2- 70% مردم آلبانى مسلمانند. تا قبل از سال 1967 اسلام مذهب رسمى آلبانى بود.

3- تا قبل از انقلاب فرهنگى انور خوجه دیکتاتور کمونیست البانى داراى 1500 مسجد و 1000 تکیة شیعه‌ها بود. که به علت تخریب و عدم رسیدگى از زمان کمونیستها تنها یک مسجد آن هم به عنوان یک بناى فرهنگى و قدیمى حفظ شده است.

4- پس از سرنگونى مارکسیست بار دیگر آلبانى براى فعالیتهاى مذهبى آماده گردید. الازهر مصر مبلغ به آلبانى فرستاد، سعودیها مساجد جدیدى ساختند و مساجد قدیمى را تعمیر کردند.

5- روابط مسیحیان و مسلمانان در آلبانى آن قدر مستحکم بود که مسیحیان هم به احترام مسلمانان در ماه رمضان روزه می‌گرفتند.

6- فرقة بکتاشیه بیشترین سابقه و طرفدار در آلبانى را دارد. عقاید این فرقه شبیه به قرلباشیه و علی‌اللهیان می‌باشد با اینکه اغلب خود را از اهل عامه (سنت) می‌دانند ولى ظاهر اعمال و رفتار مذهبی‌شان بر خلاف این طایفه بوده و بیشتر به شیعیان شباهت دارند به طورى که به خلفاى اول و دوم و سوم دشنام می‌دهند و بر امامت ائمة اثنی عشرى به ویژه امام جعفر صادق (ع) و چهارده معصوم احترام شدید قایل هستند در عین حال عقاید مسیحیت نیز در آنها تأثیر گذاشته و قائل به تثلیث الله، محمد (ص)، علی (ع) می‌باشند همچنین عشاى به جا می‌آورند و بر سر سفرة خود مانند مسیحیان شراب و نان و پنیر قرار می‌دهند همچنین در 10 روز اول ماه محرم براى امام حسین (ع) عزاداری و نوحه‌سرائى می‌کنند در این ده روز به احترام امام حسین (ع) آب نمی‌نوشند.

کرواسی در قارة اروپا. پایتخت: زاگرب

1- 3 الى 8 درصد مردم مسلمانند و مرکزیت مسلمانان مسجد جامع است.

2- مرکز اسلامى مسجد زاگرب (تأسیس 1982) در چارچوب کمیسیون جامعة اسلامی، فعالیتهای فرهنگى مذهبى و اجتماعى مسلمانان منطقه را هدایت می‌کند که این فعالیتها عبارتند از: الف) برگزارى نماز جماعت یومیه.

ب) برگزارى نماز جمعه.

ج) اعیاد مذهبی.

د) نماز تراویح در ماه مبارک رمضان.

ر) قرائت قرآن مجید.

ز) برگزارى مراسم سخنرانى در سالن آمفى تئاتر مسجد پیرامون فعالیتهاى مختلف.

و) ترویج فرهنگ اسلامى از طریق نشر کتاب.

ح) دعوت از مقامات مذهبی، سیاسی، اجتماعى و فرهنگى کشورهاى اسلامى جهت سخنرانی.

ی) برگزارى کنفرانسها و سمپوزیسیوم‌هاى اسلامی.

ـ دین اسلام در سال 1916 در جمهورى کرواسى به رسمیت شناخته شد. جامعة اسلامى این کشور نیز در سال 1935 زمانى که مقامات زاگرب مکانى در خیابان توماشیج را جهت تأسیس مسجد‌به مسلمانان واگذار کردند ایجاد و فعالیت واقعى خود را آغاز کرد.

ـ وظیفة مذهبى جامعة اسلامى کرواسى را معمولاً 52 نماز جمعه و جماعات به عهده دارند.

ـ‌ پس از در دست گرفتن حکومت کرواسى توسط پاولی، پاولى به منظور جلب حمایت مسلمانان در رقابت با صربها رسماً دستور تبدیل خانة هنر به مسجد در میدان (n) زاگرب را صادر نمود و این مسجد در سال 1944 افتتاح گردید لیکن این مسجد نیز چندان بقاء نیافت و در سال 1947 با تشکیل یوگسلاوی  دوم مکان مذکور از مسلمانان گرفته شد.

کتاب مسلمانان در اروپا

ـ سیاست جامعة پاکستانیهاى مقیم منچستر حول مسجد  اعظم با ساختمان و معمارى جالبش می‌چرخد که این جامعه آن را در دهة 1970 با جمع‌آورى کمک مالى در میان اعضاى خود بنا کرد. مسجد را کمیتة مدیریت به صورت مردمى اداره می‌کند.

ـ مرکز فرهنگ اسلامى لندن (معروف به مسجد ریجنس پارک) بیشترین توجه خود را معطوف به امور هنری، آموزش زبان و صنایع دستى نموده است.

ـ اگر چه دولت عراق سرمایه‌هاى اولیة بناى مسجد بیرمنگام و دولت لیبى هزینه‌هاى کالج اسلامى غرب لندن را پرداخت کردند ولى نتوانستند کنترل سیاسى و اجتماعى خود را بر این دو نهاد مذکور اعمال نمایند.

ـ کمک و حمایت مالى کشورهاى عربى نفت‌خیز به بناء مساجد و مراکز فرهنگى به صورتى است که در سال 1974 با بالا رفتن قیمت نفت درخواست ثبت مساجد کوچک و بزرگ در انگلستان بالا رفت و با پایین آمدن قیمت نفت دوباره درخواست ثبت مسجد متعادل شد.

زامبیا در قارة آفریقا. پایتخت: لوزاکا

زامبیا 000/100 نفر مسلمان و 100 مسجد دارد. اولین مسجد شیعیان در سال 1992 (مسجد الرضا) با همکارى سفارت جمهورى اسلامى ایران ساخته شد. 2 مسجد براى هندی‌ها، 1 مسجد عربستان، 1 مسجد مالاویایى نیز احداث شده است.

زامبیا 100 خانوادة شیعه دارد.

مسلمانان تاکنون کمتر توانسته‌اند در امور سیاسى دخالت داشته باشند.

نیمی از مسلمانان زامبیا مهاجر هستند.

در لوزاکا چهار مسجد فعال موجود است. یکى از آنها که در جامعة اسلامى مکنى می‌باشد از سوى عربستان و زیر نظر رابطة العالم السلامی، دو مسجد از سوى جامعة تبلیغ هندوستان، و یک مسجد توسط مسلمانان سیاه پوست مالاویائى اداره می‌شود.

در یک مقایسه بین مسیحیت و اسلام می‌توان گفت اسلام روند رو به رشدى در زامبیا داشته و این روند در آینده نیز رو به تزاید خواهد بود.

از جمله فعالیتهاى فرهنگى و مذهبى ایران در زامبیا می‌توان از برگزارى نمایشگاههای فرهنگى با برپایى مراسم اعیاد و عزاداریهاى مذهبی، ‌برگزارى مراسم دعاى کمیل برای شیعیان، شرکت مستمر در نماز جمعه و ... نام برد.

ایالات متحدة آمریکا[1]

1- حدود  5/1 از افراد مورد مصاحبه توجه به مسجد را به عنوان عامل مهمى جهت حفظ هویت اسلامى به خصوص در محیط‌هاى بیگانه می‌دانند.

2- معمارى و شکل ادارى مسجد:

بنای سفید بزرگى در یکى از شهرهاى ناحیة «میندوست» با گنبدى بزرگ و دو منارة بلند در دو طرف آن وجود دارد که به هر بیننده‌اى اعلام می‌کند که اینجا مسجد است. در زیر این گنبد بزرگ شبستان وسیعى است که کاملاً مفروش است، علاوه بر شبستان سرویسهاى دستشویی براى طهارت و وضو و نیز اطاقهایى براى تعویض لباس وجود دارد. اطاقهاى وسیعتر مسجد براى فعالیتهاى ادارى و آموزش کودکان و بزرگسالان تخصیص داده شده است. در مسجد امکانات پخت و پز و پذیرایى براى مراسمهاى مختلف وجود دارد.

البته همة مساجد با سبک مسجد شهر میندوست بنا نشده‌اند.

3- پیش از سال 1935 تعداد اعضاى مسجد شیکاگو آنقدر کم بود که مسجد ثابت و محل ثابتى برای جلسة اعضا وجود نداشت که تا سال 1946 مسجد به 6 مکان تغییر مکان داد. در سال 1946 «عالیجاه محمد» به شیکاگو آمد و تصمیم به خرید محلى براى مسجد گرفته شد. در سال 1954 مسجد کنونى که قبلاً یک کنیسه بود خریدارى شد که اینک در محل مذکور دو ساختمان وجود دارد یکى دانشگاه اسلام و یکى مسجد اسلام. در سال 1945 تعداد کل اعضای 4 مسجد متأسفانه کمتر از 1000 نفر بود.

4- در سال 1959، 15 مسجد در کل ایالات متحدة آمریکا وجود داشت. در مارس 1959، 30 مسجد در 28 ایالت آمریکا و بخش کلمبیا وجود داشت. در دسامبر 1959، 50 مسجد در 22 ایالت آمریکا و بخش کلمبیا گزارش شده.

5- «مالکم ایکس» که یک روحانى آمریکایى است می‌گوید لوس‌آنجلس بیشترى شرکت‌کننده در مساجد را دارد.

6- عالیجاه محمد هر سال در مساجد متعدد جنبش و در میان پیروانش حاضر می‌شود و داراى 5 تا 10 هزار مستمع است.

7- دو فرزند پسر عالیجاه محمد یکى امامت و یکى ادارة مسجد را به عهده دارند.

8- عالیجاه محمد به عنوان رهبر بلامنازع مسلمانان آمریکا شخصاً به تمامى نامه‌هاى رسیده به مسجد (شیکاگو) پاسخ می‌دهد.

9- در نظر بسیارى از مسلمانان ممکن است حضور در مسجد نشانة عمده‌اى از تعهد به اسلام تلقی نشود اما در میان خیلی‌ها و مسلمانان بنیادگرا به آن اهمیت ویژه‌اى داده می‌شود.

اولین مرکزى که در ایالت متحدة آمریکا از آن به عنوان مرکز اسلامى مورد استفاده قرار گرفتاه است همان معبد اسلام است که پایه‌گذار اسلام در آمریکا (فاراد محمد) در آنجا به مواعظ و نصایح و مسائل اسلامى می‌پرداخت و اکنون مسجد شمارة یک مسلمانان سیاه نامیده می‌شود.

مسجد بعدى را آقاى عالیجاه محمد در شهر شیکاگو در سال 1932 به نام مسجد (سوت سای) بنا کرد. سیاهان تنها در شهر شیکاگو 3 مسجد بزرگ دارند که از مهمترین مساجد مسلمانان سیاه در آمریکا به شمار می‌روند. گنجایش کل این مسجد از 2500 نفر تجاوز نمی‌کند و مسلمانان ناچارند هنگام استماع سخنرانى در بیرون مسجد بایستند.

تنظیم برنامه‌هاى مذهبى را در مساجد آمریکا یک سازمان رهبرى کننده و سازمان دهندة سیاه به عهده دارد اما اداره کنندگان هر  یک از مساجد آنقدر خوب آموزش یافته‌اند که به خوبى از انجام وظایف محوله بر می‌آیند و «الیاس محمد» آنها را تحت رهبرى خود دارد و آن قدر از آنها مطمئن است که می‌تواند آسوده خاطر در کنار نشسته و نقش پدر را براى هزاران سیاه بازى کند.

در آمریکا جمعاً 80 معبد یا مسجد براى سیاهان وجود دارد و هر یک از 80 معبد یا مراکز اسلامى آن به تنهائى خود واحد نسبتاً مستقلى است.

هر مسجد علاوه بر عبادتگاه یک دارالحکمه و پایگاه محرومان است لذا هر وقت مسلمانى از زندان آزاد می‌شود بر خلاف زندانیان دیگر که به سوى تباهى و فساد کشانده می‌شوند بلافاصله کار، لباس و غذاى او در نزدیکترین مسجد فراهم است بلافاصله به سوى مساجد و زندگى منظم روانه می‌شوند این زندانیان پس از خاتمة دوران محکومیت با آدرسى که از مراکز مسلمانان سیاه دریافت داشته‌اند مستقیماً به معبد اسلامى رفته و در آنجا در اطاقهاى مخصوصى که براى آنها در نظر گرفته شده سکونت نموده و تحت نظر مستقیم رهبران سیاه‌‌پوست آموزش لازم و تربیت صحیح اسلامى می‌بینند و به زودى به یک عضو فعال مسلمان تبدیل می‌شوند. هر یک از این مساجد داراى گروههاى فرعى هستند که معمولاً عبارتند از «ثمرة اسلام» که یک گروه ضربت و محافظت براى مسلمانان به شمار می‌رود. در سراسر آمریکا مساجد و مراکزى براى ایراد سخنرانى و تشکیل اجتماعات بنا می‌کنند و برنامه‌هاى در دست اجرا دارند که با اجراى آن داراى یک مرکز فرهنگى بزرگ و مهمى در واشنگتن خواهند بود و مخارج مقدماتى آن به 20 میلیون دلار برآورد شده است. این مرکز فرهنگى داراى مسجد، کتابخانه، سالن سخنرانى خواهد بود و زمین آن را به مبلغ 150 هزار دلار خریدارى کرده‌اند.

در شیکاگو برنامة ساختمان یک مرکز اسلامى 20 میلیون دلارى که داراى مسجد، مدرسه، بیمارستان، کتابخانه می‌باشد در سال 1965 تکمیل شده است. در میان مسلمانان سیاه ثروتمندان زیادی هم وجود دارند و قدرت مالى آنها به حدى است که مساجد خود را از پول خودشان درست می‌کنند، چون اکثر سیاهان در آمریکا مسلمان هستند.

علیجاه محمد مذهب و سیاست را در هم آمیخته است. مساجد مسلمانان نه تنها مراکز مذهبى و روحانى به شمار می‌رود بلکه دانشکده‌اى است براى مبارزه و سیاست. در این مساجد مقدمات سیاست و فلسفة خاصى که آنان را وادار به اتحاد می‌سازد تشریع و تدریس می‌‌گردد.

سیاهان براى مبارزه با عوامل تبعیضات نژادى هر روز باید تاکتیک تازه‌اى در پیش گیرند و تعلیم طرق این مبارزه در مساجد انجام می‌گیرد.

سیاه‌پوستان در 30 مسجد بزرگى که در سراسر آمریکا وجود دارد پس از انجام مراسم مذهبی، به ورزش و تعلیم طرق مبارزه با پلیس را می‌آموزند و شریف محمد هر روز در مساجد نیویورک و واشنگتن به سیاه‌پوستان مسائل مربوط به مبارزه با سفیدپوستان را می‌آموزد (در کلیساها به سیاهان مسیحى نیز نظیر چنین تعلیماتى آموخته می‌شود. به پیروى از مساجد، سایر سیاهان آمریکا که پیرو مسیحیت هستند و از فرقه‌هاى کاتولیک و منودیک و پروتستان به شمار می‌روند در مبارزه‌‌اى که سیاهان مسلمان در پیش گرفته‌اند مستحیل شده‌اند و چون از لحاظ سیاسی و منافع مشترکى که با سایر هم‌نژادان دارند می‌بایستى روش واحدى در پیش گیرند لذا همیشه تابع روشهائى هستند که رهبران سیاه‌پوست نظیر «مالکم ایکس» و «الیاس محمد» براى آنها و آینده‌شان تعیین می‌کنند.

به نظر جامعه‌شناسان آمریکائی، انحرافات، جرائم، دزدی، زنا، قتل و حنایت جوانان در میان مسلمانان سیاه آمریکا بسیار ناچیز بلکه اصلاً وجود ندارد و پلیس فدرال آمریکا نظر جامعه‌شناسان حاضر را تأیید کرده است.

در سالهایى که نهضت مسلمانان سیاه‌پوست در زندگى اجتماعى سیاهان آمریکا تحولى ایجاد کرده عوامل گوناگونى از قبیل: دولت، کلیسا، مسیحیان، صهیونیستها، یهودیان، و نژاد پرستان دست به دست هم دادند  تا ضربات محکمى بر اسلام در آمریکا وارد سازند، خبرگزاریها از نیویورک گزارش دادند که گروهى از نقابداران مسلح ناگهان وارد مسجد مسلمانان سیاه در منطقة «بروکلین»‌ نیویورک شدند و بلافاصله شروع به تیراندازى به سوى مسلمانان نمودند. در این حملة وحشیانة 4 نفر از جمله امام مسجد یاسین به نام شیخ محمد احمد که 30 سال داشت و یکى از متصدیان مسجد به نام عبدالله رحمن کشته شدند و عده‌اى زخمى گردیدند. وقتى مأمورین پلیس وارد مسجد شدند جوى خون در صحن مسجد جاری شده بود. این مسجد سه طبقه دارد.

مرحوم سامى حمود صبح که به شهادت رسید پس از سالها تبلیغات اسلامى موفق شده بود مسجدى زیبا در شهر شیکاگو بنا کند و نام این مسجد را (الامین) گذاشته بود.

مرحوم مالکم ایکس رهبر بلامنازع سیاهان تندرو و انقلابى مسلمانان سیاه پوست بود. او برای ایراد یک سخنرانى مهم اسلامى به مسجد مسلمانان در محلة (هارلم) رفت که با انبوه جمعیت طرفدار خود مواجه شد که با کف زدنهاى ممتد براى او ابراز احساسات می‌کردند. او پس از سخنرانى از میان جمعیت به درب خروجى مسجد رفت که ناگهان مورد حملة چند نفر سیاهپوش مزدور مسلح قرار گرفت. او قبلاً در پى انفجار خانة خود از پلیس تقاضای محافظ کرده بود ولى به درخواست او عمل نشد.

در کتاب کلیساهاى جهان که در سال 1963 منتشر شده است عدة مسلمانان آمریکاى شمالى را 35 هزار نفر به شمار آورده است و تصریح کرده است ه این رقم مبنى بر عدد مردمانی است که در مساجد مختلف ایالات متحد آمریکا نماز می‌‌گذارند. این در حالى است که تعداد مساجد آمریکاى شمالى معدود است و عدة زیادى از مسلمانان وجود دارند که در اثر مشکلات ادارى و خانوادگى و اجتماعى موفق به حضور در مسجد نمی‌شوند.

رئیس مجمع اتحادیة مسلمانان آمریکا و کانادا (آقاى جیمس کلیل) تعداد مسلمانان ایالات متحدة آمریکا را در سال 1342 شمسى چهارصد هزار 000/400 نفر تخمین زده است.

هم‌اکنون در واشنگتن پایتخت آمریکا 3 مسجد وجود دارد. در نیویورک بزرگترین و پرجمعیت‌ترین شهر آمریکا 10 مسجد و در «اتاوا» پایتخت کانادا 3 مسجد مهم وجود دارد. مأذنة مسجد مسلمانان نیویورک که در قلب شهر است 70 متر بلندى دارد که با شعار الله می‌درخشد. در شیکاگو قدم به قدم به مسجد برخورد می‌کنیم.

دکتر محمد البهى استاد دانشگاه الازهر مصر پس از سفرش به آمریکا این چنین می‌نویسد: یکی از بزرگریتن اقامتگاه مسلمانان سیاه‌پوست آمریکا شهر «یترویت» است که تعداد مسلمانان به بیش از 10 هزار نفر می‌رسد. شهر با سه مسجد یکى براى اهل سنت با امام جماعت شیخ حسن خروب، دیگرى براى شیعیان اثنى عشرى به امام جماعتى شیخ محمد جواد شری لبنانی. او همچنین یک مرکز فرهنگى نیز در دیترویت تأسیس کرده است و مسجد دیگرى برای آلبانیائی‌ها.

آغاز ساختمان یک مسجد جدید در شهر سدار را پیدز به جاى مسجد چوبى که در سال 1933 از طرف مسلمانان ساخته شده بود. فعالیت گستردة آنها را می‌رساند اطراف این مسجد را مدارس و کلیساها احاطه کرده‌اند. هزینة مسجد 100 هزار دلار شده است که جمعیت مسلمان کوچک این ناحیه تأمین کرده است، مسجد آنها شامل هر گونه مستغلات معنوى اجتماعى که منطبق با ارزشهاى زندگى اسلامى است می‌باشد، من‌جمله یک تالار بزرگ براى نماز جماعت و یک تالار بزرگ براى اجتماعات دینى و آشپزخانه براى پذیرائى از مهمانها و یک کتابخانة مجهز.

دکتر کاظم فتحى که ایرانی‌الاصل است و از بزرگترین جراحان مغز و اعصاب است از اعضای فعال این مسجد است.

در «بوئینس ایرس» پایتخت آرژانتین مسجد بزرگى در دست ساختمان است که داراى کتابخانة بسیار مجهز و سالن بزرگ سخنرانى و پذیرائى می‌باشد.

مسلمانان برزیل 000/100 نفر هستند که با بودجة 62 هزار دلار قصد تأسیس یک مسجد و مدرسه جهت تعلیم زبان عربى و اصول دین اسلام را دارند.

الیاس محمد در بسیارى از ایستگاههاى رادیوئى شهرهاى بزرگ آمریکا برنامة هفتگى اجراء می‌کرد و در آنها به تشریح اصول و مبانى اسلام و قرآن و در ضمن به معرفى تشکیلات سازمان مسلمانان سیاه‌پوست آمریکا می‌پرداخت مسلمانان اکنون داراى 50 ایستگاه رادیوئی کوچک هستند که صداى محمد را در همه جا پخش می‌کند این ایستگاهها کنفرانسها و نطق‌ها اسلامى را مستقیماً براى مردم پخش می‌کنند.

مسلمانان در قسمت تئاتر هم دست به کار شده‌‌اند. به طور مثال نمایشنامه‌اى را که مجتهد (امام جماعت) یک از مساجد آمریکا آن را نوشته و کارگردانى کرده است. او شخصى است به نام لوئى که قبلاً پیرو مذهب «اپسیکوپال» بوده و خوانندة‌ آوازهاى معروف کالیپسو و درآمدش از این را ماهى 2000 دلار بوده. او بعد از مسلمان شدن کار خود را رها کرد و مجتهد (امام جماعت) بودن را انتخاب نمود. او سوگند خورد که جز در راه اسلام برنامه‌اى اجرا نکند. حقوق ماهیانة او 320 دلار است یعنى 680 دلار کمتر از شغل قبلی‌اش.

80% رهبران مسلمان کمتر از 40 سال سن دارند.

سازمان زنان و دختران مسلمان که شاخه‌اى از تعلیم و کلاس تمدن عمومى دختران مسلمان است که از مساجد مسلمانان رهبرى و سازماندهى می‌شود. در این کلاسها که در مساجد برگزار می‌شود: نماز، وضو، سلام و علیک، شوهر داری، تربیت اسلامى فرزندان خود در آینده آشنا می‌شوند.

وعاظ مسلمان در مساجد با نام خدا و آیات قرآن سخنرانیهاى دینى خود را آغاز می‌کنند و با تکیه بر مفاد آیات جهاد، عدالت، تقوی، برابرى که در متن قرآن وجود دارد افکار اصلاحى خود را به مسلمانان بیاموزند.

مسجد شیعیان دیترویت که به همت آقاى شیخ محمد جواد شرى لبنانى احداث شد او با کمک سران و فقهاى ایران، عراق، سوریه، لبنان و تجار تهران، مشهد، بغداد، نجف، بیروت، و دمشق مسجد مدرن شیعیان آمریکا به سبک شرقى را بنا نهاد. این مسجد گنجایش 3000 نفر نمازگزار را دارد و داراى سالنهاى اجتماعات زنانه و مردانة مجزاست. روزهاى یکشنبه سیل جوانان مسلمان و مسیحى به سوى مسجد سرازیر است. اکنون بیماران مسیحى در درمانگاه مسلمانان به طور رایگان درمان می‌شوند و دانشجویان مسلمان زیر نظر حاج شیخ جواد شرى به مبلّغ زبردست اسلامى تبدیل شده‌اند و مردم را به دین مبین اسلام و پیامبر عظیم‌الشأن اسلام و ائمة ‌اطهار تشویق می‌کنند.

مسجد شیعیان دیترویت (جمعیة التأسیس المرکز الاسلامى) نام دارد. این مسجد با کمکهاى مالی مسلمانان کشورهاى اسلامى و فداکارى سیاه‌پوستان شیعة آمریکا در نزدیکى مرکز بازرگانى شهر بنا گردیده. این مسجد در سال 1965 به اتمام رسید و به گفتة امام مسجد هر هفته بیش از 1000 نفر در مسجد نماز می‌خوانند. مرکز فرهنگی، بهداشتى و خیریه در جوار مسجد ساخته شده است.

ترجمة کتاب نفیس نهج‌البلاغه به انگلیسى و نشر آن در مجامع فرهنگى و دانشگاهى آمریکا تأثر فوق‌العاده‌اى در گرایش روشنفکران به مذهب تشیع داشته است.

مسجد به عنوان یک پایگاه نیرومند فکرى و عقیدتى در اسلام شناخته شده است. از مظاهر خیره کننده و جلوه‌هاى درخشان مکتب ما، همین مساجد نو مراکز اسلامى است که در دیار بت‌پرستان و خداپرستان در شرق و غرب در‌ آسیا و اروپا و همة جاى جهان زیبائى خیره‌کننده‌اش، چشم میلیونها انسان را روشن و جلا می‌بخشد.

اولین مساجد و مراکز اسلامى در دیار غرب (آمریکا) توسط مبلغین اسلامى و در اثر کوششهای خستگی‌ناپذیر آنها به وجود آمد. مثلاً استاد محیی‌الدین فلسطینى در سال 1310 شمسی در نیوجرسى محل مناسبى براى اقامة جماعت تهیه نمود و در اثر کوششهاى او بود که در سال 1311 شمسى یک مسجد در میشیگان ساخته شد.

در منطقه فیلادلفیا 3 مسجد ساخته شد. سیاهان مسلمان با ایجاد مساجد متعدد و نصب پرچم مخصوص خود و آرم ملى اسلامى که روى متن سبز با علامت یک ستاره و ماه روى آن به این رسالت تحقق بخشیدند آرم سیاهان مسلمان روى کلاهها، لباسها، درب خانه‌ها، مغازه‌ها و نامه‌هایشان دیده‌ می‌شود.

در مرکز جدیدالتأسیس الاسلامى (سند رافائل) واقع در حومة شهر سان فرانسیسکو روز اول ژوئن 1976 برابر با 10 خرداد 1355 متجاوز از 100 نفر از ایرانیان مقیم آمریکا و عده‌اى از آمریکائی‌هایى که به دین مبین اسلام (تشیع) مشرف شده‌‌اند طى مراسم باشکوهی نماز جماعت خواندند، امامت مسجد را سید مهدى خراسانى نمایندة شیعیان در پاریس که براى ادامة فعالیتهاى تبلیغى به آمریکا رفته بود بر عهده داشت. نماز جماعت که شکوه معنوى آن را در هیچ مذهبى نمی‌توان سراغ گرفت با آن همه نظم و آرامش و یکنواختى و سادگى و صداقت ویژه در جلب قلوب دشمنان اسلام در آمریکا هم تأثیر بسزائى دارد.

مسجد و مرکز اسلامى واشنگتن: مسجد مسلمانان در واشنگتن یکى از بناهاى بسیار زیبا و آبرومند است که با مشارکت عده‌‌اى از کشورهاى اسلامى ساخته شده و سفراى کشورهای اسلامى مقیم واشنگتن هیأت مدیرة مسجد را تشکیل می‌دهند. مسجد طبق معمارى قدیم اسلامى بنا شده و مانند مساجد زیباى جهان اسلام در ترکیه، هندوستان، ایران، سوریه و مصر قشنگ است.

رسالة الاسلام مصر در سال 1954 نوشت: مرکز فرهنگى اسلامى در واشنگتن پایتخت آمریکا عبارت از مسجد باشکوهى است که در زیر آن یک طبقه زیر زمین است که سالن سخنرانى و اقامة نماز جماعت آن است. موقعیت بناى این مرکز اسلامى و فرهنگى از بهترین موقعیتها در مرکز ایالات متحدة آمریکاست. ارتفاع گلدسته و مناره‌هاى مسجد آن که از راه دور دیده می‌شود بیننده را به شکوه و عظمت اسلام آشنا می‌سازد. متأسفانه مقامات محلى اجازه ندارند صداى اذان به بیرون از مسجد پخش شود. این مرکز اسلامى با دانشگاه‌هاى آمریکا و مؤسسات تحقیقات اسلامى ارتباط برقرار می‌سازد و یک مرکز تعلیمى و آموزشى برای فرزندان مسلمانان از طریق مدارس مستقل و یا تدریس در وقت تعطیلى مدارس می‌باشد.

این مرکز محیطى براى استفادة دانشجویان مسلمان از تعالیم و فرهنگ اسلام و امور خانواده و روابط اجتماعى است. اینها نمونه‌هایى از وظایف مرکز فرهنگ اسلامى در واشنگتن است.

مراسم گشایش رسمى مرکز تبلیغات اسلامى و مسجد واشنگتن به کوشش سفیر اسبق ایران (دکتر علی امینی) در آمریکا و سفیران سعودى و پاکستان و افغانستان و مصر از رئیس جمهور وقت آمریکا (آیزنهاور) دعوت به عمل آمد که این مرکز را رسماً افتتاح نماید. رئیس جمهوری آمریکا از این پیشنهاد استقبال کرد و در سال 1951 میلادى برابر تابستان 1336 شمسی این مسجد به دست آیزنهاور و در حضور سفیران ممالک اسلامى و نمایندگان کنگرة آمریکا و مقامات مذهبى آمریکا رسماً افتتاح گردید.

مدیر مسجد ابتدا دکتر (محمود حب الله مصری) بود بعد (دکتر محمد رئوف) که چند نفر در این مسجد با او همکارى دارند. دو تن از آنها از مصر اعزام شده‌اند. یک نفر که به عنوان معاون است از عربستان آمده است.

3 اطاق، یک هال بزرگ، محل کار و دفتر مسجد را تشکیل می‌دهد و در بالاى دفتر مسجد 4 اطاق مسکونى رئیس مسجد می‌باشد.

مسجد با فرشهاى زیباى ایران مفروش است و نما و داخل آن خیره‌کننده است. این مسجد جایگاه اختصاصى براى بانوان ندارد. دکتر محمد رئوف تمایل شدیدى به تشیع دارد و بیشتر مباحث او با علماى شیعه جالب و شنیدنى است.

ساختمان این مرکز بزرگ اسلامى از سال 1328 شمسى شروع گردید و دولتهاى مصر و عربستان سعودی اکثر  مخارج آن را عهده‌دار شدند و سپس دولتهاى ایران، افغانستان، پاکستان، اندونزی،‌ ترکیه، یمن، اردن مخارج آن را عهده‌دار شدند. ساختمان آن 7 سال به طول انجامید. در سال 1334 شیخ محمد حب الله ابتدا از طرف الازهر براى سرپرستى این مرکز و مسجد تعیین شد.

ایجاد چنین مراکز و مساجد اسلامى در کشور 220 میلیونى آمریکا که مردمش دوست‌دار مذهب راستین و سازنده و انقلابى اسلام می‌باشند پناهگاه امن و آرام و اطمینان بخشى برای آنان می‌باشد تا بتوانند لحظاتى از عمر خود را به دوز از سرسام و غوغا، داد و فریاد و بی‌بند و بارى و زندگى ماشینى و صنعتى در آن سپرى نمایند و به شناخت واقعى الله و کتاب آسمانى و دین مبین اسلام پى ببرند.

بنای مسجد عظیم و انستیتوى مطالعات اسلامى نیویورک:

با کوشش نمایندگان کشورهاى اسلامى در سازمان ملل متحد و درخواست بیش از 250 هزار نفر از مسلمانان مقیم نیویورک و حومه و جدیت و فداکارى (محمد عبدالله رئوف) رئیس مرکز اسلامى نیویورک و سفیر کشور اسلامى لیبی، بزرگترین مسجد و مرکز فرهنگى اسلامى در مقر سازمان ملل و مهمترین بندر بازرگانى آمریکا (نیویورک) ساخته می‌شود. نمایندگان 25 کشور اسلامى خاورمیانه، آفریقا و آسیا در سازمان ملل دربارة طرح این ساختمان بزرگ و مرکز اسلامى موافقت کردند. سفیر لیبى در سازمان ملل اظهار امیدوارى کرد که مرکز اسلامى نیویورک بتواند کمک فرهنگى اسلام را به تمدن جهانى براى آمریکائی‌ها روشن سازد زیرا اسلام تنها مذهبى است که پایه‌هاى تمدن بشرى را تقویت نموده است. علاوه بر این یک انیستیتوى مطالعات اسلامى و یک کتابخانه در جوار مسجد ساخته می‌شود. براى ساختمان مسجد محل جالبى در شمال (منهاتان) بین خیابان دوم و سوم در نظر گرفته شده است. مسجد و کانون مسلمانان نیویورک قطعه زمینى به مساحت 6967 متر مربع به قیمت 000/195/1 دلار می‌باشد.

این مسجد جدید اسلامى نه تنها احتیاجات مذهبى 000/240 نفر مسلمان ساکن شهر عظیم نیویورک را برآورده خواهد ساخت بلکه براى اسلام و مسلمین دوستان تازه‌اى فراهم خواهد نمود. مسجد مزبور گنجایش 1080 نفر را دارد و در ایام تعطیلى بنامه‌هاى تلویزیونى مدار بسته در سالنهاى سخنرانى و انجمن که گنجایش بیش از 3 هزار نفر را دارد پخش خواهد شد و در موارد ضرورى حتى از فروشگاه نیز استفاده خواهد شد. همسطح با ساختمان انستیتوی فرهنگ اسلام، یک مسجد، یک سالن سخنرانی، اطاقهاى مخصوص طلاب، یک قرائتخانه و یک موزة آثار اسلامى قرار دارد. در طبقة دوم این تأسیسات بخشهائى مانند اطاقهاى دفتر، ‌سالن کنفرانس و سخنرانی، کلاسهاى درس، سالن قرائت و یک گالرى منظور شده است.

هزینة ایجاد این مرکز اسلامى مهم که در جهان بی‌نظیر است از طرف کشورهاى اسلامى کویت، لیبی، الجزایر، سنگال، سودان، سوریه، عراق، پاکستان، گینه، مالی، مراکش، ایران، ترکیه، عربستان سعودى پرداخت گردید. و 13 کشور دیگر اسلامى به نوبة خود کمک کردند. تنها کشورهاى لیبی، عربستان سعودى و کویت هر کدام 200 هزار دلار پرداخت کردند.

بنا به تصویب هیئت وزیران کویت براى تکمیل ساختمان مرکز اسلامى «مسجد» نیویورک صد هزار دلار از طرف دولت کویت به این مرکز پرداخت می‌شود. با خرید زمین در سال 1349 شمسی ساختمان این بنا در سال 1350 شمسى شروع گردید که در نوع خود در جهان اسلام بی‌نظیر است. فعلاً مرکز اجتماع مسلمانان نیویورک در یک ساختمان قدیمى متعلق به سال 1875 میلادی است. این مرکز جدیدى که به آرزوى چند سالة مسلمانان آمریکا جامه عمل پوشانیده و در قلب شهر نیویورک واقع شده و 10 میلیون زمین آن را ممالک اسلامى خریدارى کرده‌اند، آبروى جهان اسلام در آمریکا شده است.

این مرکز فرهنگى اسلامى «مسجد» در نزدیکى بناى سازمان ملل متحد مشهورترین بناى نیویورک، بندر بزرگ تجارتى آمریکا خواهد بود. این ساختمان عظیم زیر نظر هیئتى مرکب از سفرای 28 کشور اسلامى به ریاست دکتر وهبى نورى سفیر لیبى در سازمان ملل تأسیس می‌گردد و سفیر عربستان سعودى معاون او خواهد بود. در مسابقة مربوط به طرح و معمارى این بنای باشکوه اسلامى یک مهندس ارشتیک ایرانى به نام مهندس على شهیدى دادرس برنده شد. او که از مهندسان و معماران مشهور آمریکا می‌باشد طرح خیره‌کنندة او از میان طرحهای صدها مهندس کشورهاى اسلامى با امتیازات فراوان پذیرفته شد. اکنون او از معروفترین چهره‌هاى معمارى و شهرسازى آمریکاست که صدها مهندس برجستة جهان در دانشگاههاى آمریکا زیر دست او تعلیم دیده و فارغ‌التحصیل شده‌اند. وى 26 سال قبل براى تحصیل به آمریکا رفت و تحصیلات مهندسى و معمارى را در دانشگاه میامى کلمبیا به پایان رسانید. در سال 1964 به ریاست انستیتوى تکنولوژى دانشگاه نیویورک انتخاب شد و 8 سال با سمت رئیس دانشکده در این دانشگاه انجام وظیفه کرد و اکنون از اساتید ممتاز این دانشگاه است و از طرف 240 ارشتیک که همه استادان دانشگاه در نیویورک هستند به عنوان سرپرست آنها برگزیده شده است.

دکتر على شهیدى دادرس از دانشگاه تهران، فلوریدا نیز فارغ‌التحصیل شده است. معاون او یک مهندس مصرى به نام قدرى محمد غریب‌العربى می‌باشد و استاد قسمت شهرسازى دانشگاه نیویورک است. این دو اظهار داشتند تأسیس این مرکز اسلامى «مسجد» بهترین کارى است که ما در عمرمان انجام دادیم و ما پیوسته آن را دنبال می‌کنیم و هر لحظه در اندیشة آن هستی.

دکتر على شهیدى دادرس در جواب گزارش‌گر روزنامة اطلاعات شمارة (15025) اظهار داشت: طرح بنا که قرار است در سال 1356 پایان یابد تلفیقى از همة عوامل و نشانه‌هاى معماری کشورهاى اسلامى است. و افراد غیر مسلمان را نیز به خود جلب می‌کند. بنا ظرفیت 240000 نفر را دارد. یک مسجد بزرگ در وسط این مجتمع است که قسمت برجستة آن همراه با یک گنبد و منارة 55 مترى که آمیزه‌اى از معماریهاى گوناگون ممالک اسلامى است.

در طرح بناى این مجتمع مذهبى یک هتل و فروشگاههائى براى ممالک مختلف، کتابخانه و فروشگاههائی که بتوانند هزینه‌هاى مجتمع را تأمین کنند در نظر گرفته شده است. در این مجتمع برای آنکه همة فرائض دینى انجام گیرد حتى غسالخانه نیز تعبیه شده است تا مسلمانان کمبودی احساس نکنند. این مجتمع تأسیسات مرکزى و اداری، مرکز جوانان اسلامی، مرکز بهداشتی و درمانى اسلامی، بازار اسلامى و یک پارکینگ را نیز تشکیل می‌دهد.

مدیر و روحانى مسجد دکتر عبدالرئوف مصرى است. جمع کل هزینة این ساختمان با جلال و شکوه اسلامى در حدود 19 میلیون دلار برآورد شده است. از گلدستة مرتفع مسجد می‌توان شهر بزرگ نیویورک را تماشا کرد. بر فراز گلدسته دستگاه پخش امواج رادیوئى مستقل مسجد را کار گذاشته‌اند.

مجلة (عالم التجارة) چاپ بیروت شمارة 2 سال 5 دربارة مرکز اسلامى «مسجد» نیویورک به تفصیل سخن گفته و مصاحبة کاملى با مهندس مسجد انجام داده است که مجلة مرزهاى نو (مجلة ادارة اطلاعات سفارت آمریکا در ایران)‌آن را چاپ کرده است. مهندس مسجد به طور کلى اظهار داشت: من کوشش دارم در طرح این کانون معنوى اسلامى یک منظرة کاملاً نو ارائه کنم که مرکزى خواهد بود براى عبادت، درس خواندن، خرید کردن، استراحت، و تفکر. در آنجا یک خانواده می‌‌تواند در جهانى دور از غوغاى شهرى یک روز را به فراغت و راحتی بگذراند. کلیة افراد غیر مسلمان که از این مسجد دیدن می‌کنند با احساس و اندیشه‌های تازه‌اى دربارة‌ اسلام آنجا را ترک خواهند کرد.

گلدستة 55 مترى مسجد بر رودخانه‌اى که در قسمت شرق پارک مرکزى که در سمت غرب واقع است مشرف می‌باشد. بدنة گلدسته شیشه‌کارى شده و سکوى آن با قسمت فوقانى گلدسته به طور کثیرالجوانب به نظر می‌آید.

از انتهاى صحن بزرگ که روبروى مسجد است هر کس به آسانى می‌تواند استخر و فوارة داخل آن را که همسطح مسجد می‌باشد ببیند.

تأسیساتی که براى فعالیتهاى انتفاعى ساخته شده شامل انجمن در زیر مسجد، یک رستوران بزرگ، و یک مدرسه در زیر عمارت و یک سالن ورزشى در زیر سالن سخنرانى واقع است. مقابل تأسیسات کانون مغازه‌هایى که از سه طرف استخر را در برگرفته‌اند براى فروش انواع و اقسام محصولات خاورمیانه قرار دارد. در حاشیة تأسیسات، خیابان عریض و سرپوشیده‌اى کشیده شده که به صورت یک بازار نمونة خاورمیانه در خواهد آمد.

به منظور استهلاک تخمین 19 میلیون دلار که هزینة ساختمان و نگهدارى آن می‌شود یک رشته فعالیتهاى انتفاعى ضرورى است از جمله اینکه براى کمک به درآمد مسجد یک ساختمان چند طبقة جداگانه و نزدیک آن ساخته خواهد شد که هم مسلمانان و هم غیر مسلمانان بتوانند آنها را اجاره کنند. گام بعدى براى تأمین مخارج مسجد کمک کشورهاى اسلامى است.

بسیاری از کشورهاى اسلامى حاضر شدند مصالح آن را که عبارتند از: (کاشی، سرامیک، موزائیک، چوب حکاکى شده، قالی) رایگان تأمین کنند. این هدایا طبق نقشه‌اى که مهندس مسجد خواهد داد به وسیلة صنعتگران کشورهاى فرستنده براى تزئین مسجد به کار خواهد رفت.

این مرکز اسلامى به صورت شهر کوچکى براى مسلمانان نیویورک و حومة آن که بیش از 250 هزار نفرند در خواهد آمد. خود مسجد به شکل 8 گوش نظیر قبلة‌الصخره در مسجدالاقصى است و بیش از 1000 نفر می‌توانند در آن جماعت برگزار کنند. اطراف مسجد ار از خارج آیات قرآن زینت داده است.

نمایندگان ممالک اسلامى در سازمان ملل متحد که قبلاً براى ماندن در نیویورک و نیز هیئتهاى سیاسی جهان شرق در زحمت بودند از این پس از لحاظ جا و مسکن و غذا و آسایش و راحتى فراوان خواهند نمود و از غذاهاى سلام و گوشتهاى پاک و محیط آرامش‌بخش هتل مسجد مسلمانان نیویورک استفاده خواهند کرد و ضمناً می‌توانند در مسجد مزبور به عبادت خدا بپردازند.

بنا به نوشتة روزنامه‌هاى سعودى در این مسجد هر ساله مراسم حلول سال هجرى قمرى که آغاز نو مبدأ تاریخ مسلمانان جهان است با شرکت نمایندگان کشورهاى اسلامى در آمریکا برگزار می‌شود و همچنین مراسم عید فطر و عید قربان (در روزنامة البلاد چاپ مکه).

جیمز بالدوین در تاریخ 17 نوامبر سال 1962 در روزنامة نیویورکر مقاله‌اى در بزرگداشت عالیاه محمد می‌نویسد. او می‌گوید:

او (عالیجاه محمد) در سال 1932 اولین مسجد مسلمانان به نام مسجد (سوت ساید) را به کمک برادران سیاهپوست اندک خود بنا کرد که مرکز تجمع مسلمانان سیاه قرار گرفت.

برزیل در قارة آمریکا. پایتخت: برازیلیا

بیش از 500 هزار مسلمان در برزیل زندگى می‌کنند که اکثریت آنان در شهر سائوپولو سکونت دارند. مسجد این شهر نخستین مسجد برزیل است و در دهة 1950 ساخته شده است. پس از آن نیز حدود 6 مسجد دیگر در این شهر بنا گردیده است. از سال 1975، یک مرکز اسلامى با کمک دولت عربستان و دولت کویت تأسیس شده است که داراى یک مدرسة ابتدائى به زبان عربى و یک مسجد می‌باشد.

قرقیزستان در قارة آسیا. پایتخت: بیشکک

ـ بعد از استقلال قرقیزستان و فروپاشى شوروى در سال 1991 مردم به سرعت به احداث مساجد مبادرت نمودند. در جنوب کشور حدوداً 2000 مسجد ساخته شده یا در حال ساخت است و این در حالى است که آمار مساجد در سال 1371، 100 باب مسجد بوده است.

ـ در شهر بیشکک (پایتخت قرقیزستان) مساجد متعددى است که مهمترین آنها مسجد جامع بیشکک است که اخیراً احداث گردیده است و در آن نماز جماعت دائمى برقرار است. در روزهای عادى حدود 50 نفر در آن شرکت می‌کنند و در روز جمعه مسجد و ایوان آن پر می‌شود، نمازگزاران غالباً از احکام نماز اطلاع چندانى ندارند اما با اشتیاق فراوان کارهایی را که امام جماعت انجام می‌دهد تکرار می‌کنند.

ـ ساختن مراکز مذهبى از قبیل مساجد و مدارس علوم دینى از جمله ابزارهاى لازم براى رسیدن به آرزوهاى دیرینة مردم منطقه در آشنایى با تعالیم روح‌بخش اسلام می‌باشد.

در شهر بیشکک 5 مسجد وجود دارد که 3 مورد آن اخیراً از طریق کمکهاى کشورهائى چون عربستان سعودى احداث شده است.

ـ در کنار بعضى از مساجد حوزة علمیة کوچکى وجود دارد که به پرورش و تربیت طلاب مشغول است. در قرقیزستان هر ساله گروهى از طلاب براى فراگیرى کامل علوم دینى راهی کشورهائى چون عربستان، ترکیه و مراکش می‌شوند.

بلژیک در قارة‌اروپا. پایتخت: دوبلین

ـ همزمان با تأسیس مرکز اسلامى فرهنگى بروکسل پادشاه بلژیک ملک فیصل شاه وقت عربستان سعودى براى ساخت یک مسجد بزرگ جواب مثبت داد. امروز علاوه بر مسجد جامع بروکسل در بلژیک 10 نمازخانة استملاکى و 100 نمازخانة استیجارى وجود دارد.

ـ اسلام دومین دین در بلژیک است و در بلژیک 250 تا 300 هزار مسلمان وجود دارد. مرکز اسلامى بروکسل در سال 1973 با کمک کشورهاى اسلامى مثل مراکش و عربستان تأسیس شد و از فعالیتهاى این مرکز مى توان از: تلاش براى حفظ اعتقادات مسلمانان، معرفى اسلام به غیر مسلمانان و برگزارى سلسله دروس دینى در مساجد نام برد.

آذربایجان در قارة آسیا. پایتخت: باکو

ـ کمونیستها اقدامات ضد مذهبى خود را در مورد اسلام با بستن هزاران مسجد و مدرسة دینی آغاز کردند. سپس به تدریج دادگاههاى شرعى و سازمان اوقات را منحل نمودند.

70% مسلمانان شیعه و 30% سنى حنفى در این کشور هستند.

ـ مسجد جمعة شیعیان به نام تازه پیر و مسجد جمعة اهل تسنن به نام اژدربیک در باکو از یکدیگر جدا هستند اما بسیارى از مساجد کوچکتر مشترکاً مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ـ اولین مدارس در این سرزمین در قرن 5 میلادى به وجود آمد، بعد از فتح اعراب در قرن هفتم در مساجد مکتبهایى براى آموزش و گسترش اسلام تأسیس شد که در آن قواعد عربى و قرآن تدریس می‌شد.

ـ در سال 1372، 240 نفر از حجاج آذرى با کمک جمهورى اسلامى ایران عازم حج شدند که این تعداد در سال 1373 به 350 نفر سید و هزینة حجاج 2700 دلار بود که 2000 دلار آن را جمهورى اسلامى ایران به عهده گرفت.

از اقدامات فرهنگى ایران در آذربایجان را می‌توان مشارکت در برگزارى مراسم اعیاد اسلامى و مراسم وفات ائمه و مشارکت در مراسم تعزیه، نوحه‌خوانى و احسان طعام در ماه محرم و شبهاى جمعه پس از دعاى کمیل در مسجد تازه پیر و 000/600 جلد کتاب و آغاز احداث ساختمان مرکز فرهنگى جمهورى اسلامى ایران شامل کتابخانه، تالار نمایش، نمازخانه، کلاسهاى آموزش و هنرى و احداث و تکمیل مسجد در نخجوان از سوى بنیاد مستضعفان.

اتریش در قارة اروپا. پایتخت: وین

1- مسلمانان اتریش 100000 نفر هستند که سومین مذهب اتریش به شمار می‌رود.

2- در سراسر اتریش 85 مسجد فعال است که 25 مسجد در پایتخت اتریش (وین) است. بزرگترین مسجد مسلمانان در منطقة 21 شهر وین است که این مسجد توسط عربستان اداره می‌شود.

3- جامعة اسلامى اتریش در سال 1979 توسط وزارت آموزش و هنر فدرال اتریش به رسمیت شناخته شد. شوراى عالیترین ارکان جامعة مذهبى اسلام در اتریش است و حداقل 16 عضو دارد و از میان اعضاء رئیس شورا، دبیر کل، منشی‌ها و اولین امام‌هاى هر جامعه در تصمیم‌گیری‌ها حق رأى دارند.

عمان در قارة آسیا. پایتخت: مسقط

ـ مذهب رسمى اسلام از فرقه (اباضی) است. اباضی‌ها فرقه‌اى از خوارج نهروان هستند که جابر ابن زید پایة فقهى این مذهب را بنا نهاده است. در این کشور اکثریت اباضی هستند. 30% سنى و 23% شیعه نیز هستند. اباضی‌ها دشمن سرسخت وهابیها هستند.

ـ اطلاعات دقیقى از آن کشور در دست نیست.

حکومت دردست اباضیها است. در کشور عمان پیروان مذاهب اباضی‌، سنی، شیعه و شیعة اسماعیلی در حال حاضر در کمال آرامش و صمیمیت در کنار یکدیگر زندگى می‌کنند به گونه‌اى که نمی‌توان پیروان آنها را که با وجود تعصبات مذهبى در کنار هم زندگى می‌کنند، از هم تشخیص داد. هم‌اکنون پیروان مذاهب در مراسم مذهبى یکدیگر شرکت می‌کنند و حتى اباضیها در حسینیه‌هاى شیعه براى احترام حضور می‌یابند.

در این کشور فرهنگ مذهبى شدید است. تقریباً اکثر سنى مذهبها از لحاظ تشکیلات مذهبى و پرورش علماى دین به خارج از کشور عمان وابسته‌اند. همان طور که شیعه‌ها به ایران وابسته می‌باشند.

از روابط فرهنگى این کشور با جمهورى اسلامى ایران می‌توان رفت و آمد مبلغان مذهبى شیعه را که هر ساله براى تبلیغ به این کشور می‌رفتند را ذکر نمود.

قطر در قارة آسیا. پایتخت: دوحه

95 درصد قطر مسلمان و 5% مسیحى هستند و 50% از مسلمانان وهابى و 20% از مسلمانان هم شیعه می‌باشند که نماینده‌اى هم به نام سلیمان حیدر در مجلس مشورتى کشور دارند شیعیان قطر نفوذ قابل توجهى در بازار این کشور دارند. حکومت در دست وهابیهاست.

ـ طبق آمار سال 1990 قطر داراى 719 باب مسجد بوده و شیعیان قطر داراى 32 حسینیه و چند مسجد هستند.

ـ یکی از وظایف محوله به وزارت اوقاف برپائى مساجد و اشراف بر آن است. این وزارتخانه داراى چند اداره و مراکز تابعه می‌باشد. از جمله: ادارة امور مساجد که وظیفه‌اش ساخت و اداره و نظارت بر مساجد است.

ـ تمام فعالیتهاى مساجد اهل سنت در قطر تحت نظر دولت است، فعالیتهاى مساجد و حسینیه‌های شیعیان تحت نظارت دولت و از طریق نمایندة شیعیان می‌باشد، فعالیت مساجد و حسینیه‌های شیعیان بدیل تأثیر از فرهنگ ایرانى تا حدود زیادى مشابه فعالیتهاى مساجد در ایران می‌باشد.

به جز مذهب شیعه که مذهب بومى است و مذهب رسمى وهابیت هیچ مذهب و دین دیگرى اجازة تبلیغ ندارد.

دادگاهها در قطر هنوز بر طبق مذهب وهابیت عمل می‌کنند. شریعت یا حقوق اسلامى منبع اصلی قانون‌گذارى در قطر بوده است. سنن مذهبى در میان مردم قطر از ارزش والایى برخوردار بوده و به فرائض دینى اهمیت زیادى داده می‌شود. نماز جمعه در قطر به خوبى انجام می‌شود و نماز جمعة دوحه از شلوغ‌ترین مراسم دینى در این کشور است.

شیعیان قطر از آزادى رضایت‌بخشى برخوردار بوده و با محدودیتى روبرو نمی‌باشند. برخى از مساجد و حسینیه‌هاى مشهور شیعیان عبارتند از: مسجد و حسینیة لاریها، حسینیة‌ گراشیها، ‌مسجد و حسینیة صفار، مسجد بکشیشه، مسجد و حسینیة‌ بحارنه، حسینیة جهرمیها، مسجد جامع، حسینیة پاکستانیها و حسینة بیرمیهنا.

گفتنی است که در این میان قدمت مسجد و حسینیة لاریها به 45 سال قبل می‌رسد.

وظایفی را که طبق قانون وزارت اوقاف و امور اسلامى در قبال مساجد دارد عبارتند از:

1- تبلیغ و دعوت اسلامى و کار براى حمایت از آثار و ارزشهاى اسلامی.

2- برپایى مساجد و اداره و اشراف بر آنها.

3- پیشنهاد لوایح مربوط به وظایف وزارتخانه که این وزارتخانه شامل ادارات و مراکز تابعة زیر می‌باشد:

(1) ـ ادارة دعوت که از جمله وظایف آن نظارت بر مؤسسة ائمة جماعات و خطبا و تهیة برنامه‌های ویژة اقلیتهاى اسلامى غیر عرب می‌باشد.

(2) ـ ادارة امور مساجد که وظیفه‌اش ساخت و اداره و نظارت بر مساجد است.

از جمله حوزه‌هاى دینى قطر علاوه بر مؤسسة ائمه جماعات و خطبا، می‌توان از دانشکدة شریعت و مطالعات اسلامى نام برد.

آرژانتین در قارة آمریکا: پایتخت: بوئنوس آیرس

دین رسمى مردم آرژانتین «رومان کاتولیک» است.

ـ جمعیت مسلمانان بیش از نیم میلیون نفر است. جمهورى اسلامى ایران پس از پیروزى انقلاب اسلامى بنا به رسالت خود مبنى بر حمایت خود از همة مسلمانهاى جهان مسجدى را در پایتخت آرژانتین (بوئنس آیرس) به نام «مسجد التوحید» احداث نمود که به انضمام دو مسجد کوچکتر در «توکومان»

و «کوردوبا» به فعالیت اشتغال دارند. علاوه بر این یک مسجد و مدرسة ‌دیگر تحت نظارت عربستان اداره می‌شود.

جمعیت مسلمانان این کشور را به ترتیب پیروان مذاهب مختلف اهل سنت، شیعیان علویها و دو دروزیها تشکیل مى دهند. که متأسفانه از اتحاد و همبستگى لازم برخوردار نمی‌باشند.

این مسلمانان اکثراً از کشورهاى سوریه، لبنان و اردن به این کشور آمده‌اند.

فنلاند در قارة‌ اروپا. پایتخت: هلسینکى

اسلام در اوائل قرن 18  از طریق تاتارها به فنلاند رسید.

ـ جامعة تاتارهاى مسلمان داراى 5 مسجد در 5 شهر است و جمعیت آنها به 2000 نفر می‌رسد. تعداد مسلمانان تاتار از 46 نفر در سال 1870 به 939 نفر در سال 1980 رسید.

از جمله فعالیتهاى مذهبى تاتارها، برپایى نماز ظهر به جماعت، نماز جمعه، نماز عید سعید فطر و قربان، آموزش قرائت قرآن و زبان ترکى می‌باشد. کلیة اعضا و پیروان کلیساهای فنلاند باید یک درصد از درآمد ماهانه یا سالانه خود را به عنوان مالیات به کلیساها بپردازند که به این ترتیب درآمدهاى کلانى نصیبت کلیساها می‌شود.

ژاپن در قارة آسیا. پایتخت: توکیو

اسلام در سال 1877 میلادى که کتابى تحت عنوان زندگانى محمد (ص) از انگلیسى به ژاپنى ترجمه شد راه یافت.

با این وجود ورود اسلام به ژاپن پس از انقلاب اکتبر 1917 در روسیه و استقرار حکومت سوسیالیستیدر آن کشور انجام گرفت. در طى این دوره تعدادى از مسلمانان ترک که در شوروى زندگى می‌کردند به ژاپن پناهنده شدند و در شهرهاى عمده از جمله: توکیو، کوبه، ناگویا و ... مستقر شدند و «انجمن اسلامى ژاپن کبیر» را تشکیل دادند و مورد حمایت نظامیان مخالف حکومت کمونیستى قرار گرفتند.

با خاتمة جنگ جهانى دوم و اشغال ژاپن، مسلمانان «انجمن اسلامى ژاپن» را با هدف گسترده‌تر نمودن همکارى بین مسلمانان ژاپن تشکیل دادند. تعددى اعضاى انجمن اسلامى در ابتدا حدود پنجاه تو بود. که اکثر آنان را ژاپنی‌هاى مسلمان تشکیل می‌دادند.

چند سال بعد انجمن اسلامى ژاپن، با کمکهاى مالى که از «رابطه العالم الاسلامی» دریافت نموده بود و در مرکز اسلامى ژاپن را تأسیس نمود.

انجمنها و مؤسسات دیگر اسلامى در ژاپن عبارتند از: انجمن فرهنگى اسلامى ژاپن، کنگرة اسلامی ژاپن، انجمن جوانان مسلمان، انجمن اسلامى پاکستانی‌هاى مقیم ژاپن و ...

انجمنها و مؤسسات اسلامى مهم در ژاپن، با کمکهاى مالى عربستان و مدیریت پاکستانی‌هاى مقیم ژاپن اداره می‌شوند.

آقای القائم ساوادا (تشکیلات مجمع رفاه اسلامی) را تأسیس نمود و 7 سال فعالیت نمود. این مجمع آموزش زبان عربی، بحث‌هاى مذهبی، رستوران گوشت حلال مسلمانان را تأسیس نمود. آقاى ساوادا پس از مطالعات اسلامى شیعه شد و دفتر وى نیز به خاطر مشکلات مالى تعطیل شد.[2]

در سالهاى پیش از جنگ جهانى دوم سه مسجد در ژاپن ساخته شده بود ولى در حال حاضر مسلمانان آن کشور فقط دو مسجد دارند. مساجد یاد شده در شهرهاى گوبه، توکیو، ناگویا ساخته شده بودند. مسجد ناگویا در جنگ جهانى دوم در اثر بمباران ویران شد و پس از آن هیچ گاه کسى براى ساختن مسجد جدیدى به جاى مسجد ویران شده که اکنون هیچ اثرى از آن باقى نمانده است اقدامى به عمل نیاورد.

مسجد کوبه: اولین مسجدى که در ژاپن ساخته شد مسجد کوبه بود. این مسجد را ترکهاى مهاجر به کمک مسلمانان چینی، هندى و پاکستانى مقیم شهر کوبه ساختند. در دوم سپتامبر 1935 آن را افتتاح کردند.

مسجد کوبه که ساختمان زیبا و محکم دارد در زمینى به مساحت تقریبى 400 متر مربع بنا شده و در محلة «ناکایامانه» قرار دارد. در کنار این مسجد ساختمانى با چهار اطاق وجود دارد که از آنها به عنوان کتابخانه و کلاسهاى درس استفاده می‌شود.

این مسجد در شهر کوبه داراى اهمیت خاصى است و از اماکن معروف و دیدنى شهر به حساب می‌آید. علت این امر آن است که علیرغم ویرانیهائى که در جریان جنگ جهانى دوم در کوبه روی داد مسجد این شهر بدون آنکه آسیبى ببیند سالم باقى ماند و موجب جلب توجه مردم شد. وقتى به نقشة شهر کوبه نگاه می‌کنید مسجد این شهر را می‌توانید به طور مشخص بر روی آن ببینید در حالى که از کلیسا و معابد در آن خبرى نیست.

مسجد توکیو: دومین مسجدى که در ژاپن ساخته شد مسجد توکیو می‌باشد. در بناى این مسجد نیز مسلمانان ترک سهم مهمى داشته‌اند. رهبر این مسلمانان مرحوم محمد قربانعلى که از خادمان کوشاى اسلام در ژاپن بود توانست به کمک دیگر مسلمانانى که از کشورهاى مختلف به ژاپن رفته بودند، با برخوردارى از حمایت مسلمانان ژاپنى و حتى تعدادى از غیر مسلمانان آن کشور این مسجد را بنا کند و در 12 مه 1938 آن را افتتاح نماید.

این مسجد در زمینى به مساحت تقریبى 500 متر مربع ساخته شده است. در کنار این مسجد یک ساختمان 2 طبقه وجود دارد که محل سکونت امام مسجد است و انجمن مسلمانان ترک مقیم توکیو نیز در طبقة دوم آن تشکیل می‌شود.

امام مسجد توکیو را همواره از میان مسلمانان ترک بر می‌گزینند. و گاهگاهى از وجود مبلغان که براى یک اقامت تبلیغى کوتاه مدت از کشورهاى اسلامى به توکیو می‌رفتند استفاده می‌شد. در عین حال مسلمانان ترک امامت این مسجد را همواره به عنوان حق مسلم خود قلمداد می‌کنند و این امر در میان سایر مسلمانان و به خصوص مسلمانان ژاپنی با ناخشنودیهائى همراه بوده است.

امام جماعت جدید مسجد توکیو آقاى حسین باش فارغ‌التحصیل رشتة تجارت در آنکارا می‌باشد. امام جدید علیرغم نارسائی‌هایى که در زمینة علوم اسلامى و زبان خارجى دارد مسلمانی علاقمند به خدمت و انسانى متواضع و خوش برخورد به نظر می‌رسد.

اخیراً گروهى از مسلمانان ژاپن ساختمانى را در شهر «اوساکا» به صورت شبستان درآورده و آن را براى اداء نماز و برگزارى مراسم در اختیار مسلمانان آن شهر قرار داده‌اند. (به رهبرى آقاى محمد مصطفی).

مبلغین مقیم کوبه (که از مؤسسه جمیعة الدعوة‌ الاسلامیة از لیبى هستند) جدی‌ترین مبلغین اسلام در ژاپن هستند و فعالیتهاى آنها پرمحتواترین فعالیتهاى تبلیغى سالهاى اخیر در آن کشور بوده است. آنها نه تنها مسجد کوبه را پایگاه فعالیتهاى خود قرار داده‌اند، از امکاناتى که در اختیار دارند به نحو شایسته‌اى به نفع اسلامى بهره‌بردارى می‌کنند. آنها فعالیتهاى خود را به شهر مجاور یعنى اوساکا که یکى از مهمترین مراکز صنعتى و تجارى ژاپن است گسترش داده‌اند و هم‌اکنون مرکز کارى نیز در  آن شهر دائر کرده‌اند.

درهای مسجد توکیو تنها روزهاى جمعه و گاهى هم یکشنبه‌ها به روى مردم باز می‌شود ولى درهای مسجد کوبه همیشه به روى مردم بازند و مبلغین این شهر در این مسجد و در اطاقهای ساختمانى که در کنار آن قرار دارد به آشنا ساختن علاقمندان به اسلام مشغول هستند. این مبلغین با ترتیب دادن سخنرانیهاى اسلامى در دانشگاهها و مجامع گوناگون کوبه و اوساکا و دیگر شهرهاى مجاور، اسلام را به مردم آن ناحیه از ژاپن عرضه می‌کنند.

در ژاپن 3 هزار مسلمان ژاپنى و 3 هزار مسلمان غیر ژاپنى وجود دارد.

فرانسه در قارة اروپا. پایتخت: پاریس

ـ بزرگترین مسجد فرانسه داراى شبستانى به مسجد ابعادى در حدود 30×60 متر است. زمین این مسجد را سعودیها خریدند. 2000 نمازگزار در جمعه به این مسجد می‌آیند و زنها به وسیلة شبکة تلویزیونى با شبستان مرتبط می‌شوند.

ـ اسلام در فرانسه بنا به آمار وزارت کشور فرانسه دومین دین فرانسه بوده و تعداد مسلمانان فرانسوى در سال 1989 حدود 2800000 نفر بوده است و طبق آمار غیر رسمى 4 تا 5 میلیون مسلمان در فرانسه زندگى می‌کنند. در چند سال اخیر 500 هزار فرانسوى به اسلام گرویدند که 20% آنها شیعه شده‌اند.

ـ 130 مسجد در فرانسه زیر نظر عوامل سعودى اداره می‌شود و فعالیت مساجد منحصر به برگزاری نماز جماعت و جمعه می‌باشد. نماز جمعه در منطقة استالینگراد پاریس برگزار می‌شود و شرکت کنندگان در آن اغلب آفریقایی‌ها و یا اعراب شمال آفریقا هستند و امامت آن را هم یک روحانى سعودى بر عهده دارد.

ـ در روزهاى یکشنبة هر هفته از کانال 2 تلویزیون فرانسه برنامه‌هاى مذهبى پخش می‌گردد که برنامة مخصوص مسلمانان 15 دقیقه و برنامة یهودیان 45 دقیقه می‌باشد. برنامة 15 دقیقه‌اى مسلمانان نیز اغلب توسط افراد وابسته به مسجد جامع پاریس که بودجة آن را عربستان سعودى تأمین می‌کند اجرا می‌گردد و این افراد اغلب بی‌اطلاع بوده و چهرة صحیح اسلام را معرفى نمی‌نمایند.

موریتانى

در موریتانى دین رسمى اسلام است و اکثریت مالکى مذهب هستند.

ـ حوزه‌هاى علمیه در موریتانى به سبک ایران وجود ندارد و در عوض ائمة جمعه و جماعات اقدام به تأسیس کلاسهائى در مساجد و اماکن عمومى علمى یا در منازل خود می‌نمایند و حتى در بیابانها این گونه کلاسها در زیر چادرهاى عشایر برگزار می‌گردد.

ـ از بین طلابى که موفق به تکمیل تحصیلات خود در زمینه‌هاى فقه، حدیث و تفسیر می‌گردند شماری به کار امامت مساجد، وعظ یا قضاوت در محاکم شرعى گمارده می‌شوند که اغلب ایشان زیر نظر وزارت دادگسترى و ارشاد اسلامى موریتانى قرار دارند.

ـ عربستان سعودى در موریتانى مسجد، مدرسه و کتابخانه ساخته و با دادن بورس تحصیلی امکانات ادامة تحصیل در علوم اسلامى را در عربستان فراهم می‌نماید و به کسانى که قرآن را حفظ می‌نمایند جایزه می‌دهد، باشکوه‌ترین مسجد این کشور را عربستان ساخته و اغلب علما و ائمة جماعات مساجد نیز کم و بیش برخوردار و متنعم از بذل و بخششهای سفارت این کشور هستند. در نتیجه حکّام سعودى از احترام خاصى در این کشور برخوردار هستند. حتى مدارس وابسته به عربستان سعودى وجود دارد که به دانش‌آموزان خود ماهانه می‌پردازد.

مصر در قارة آفریقا. پایتخت: قاهره

این کشور داراى 96% مسلمان است.

تبلور فرهنگ اسلامى مصر را می‌توان در مراسم مختلفى که مردم مصر برپا می‌دارند مشاهده کرد. اعیاد اسلامی، نماز جمعه و جماعات در تمامى مساجد، حتى در خیابان، در شهرها و روستاها با شکوه خاصى برگزار می‌شود.

ـ در راستاى پایبندى مردم مصر به قرائت قرآن هر روز جلسات قرائت در مساجد قاهره به ویژه مساجدى که در جوار مرقد حضرت زینب (س) و مقام رأس‌الحسین (ع) قرار دارند بر پا می‌گردد.

ـ طلاب علوم دینى مصر در مدارس و مساجدى که به این امر اختصاص یافته به فراگیری آموزشهاى اسلامى مشغولند.

ـ نقش ترویج مذهب اسلام بر عهدة الازهر و علماى آن که در آغاز آن را مسجد قاهره می‌خوانده‌اند قرار دارد.

ـ در مصر 170 هزار مسجد و زاویه وجود دارد که حدود 30 هزار از این مساجد دولتى هستند. دولت از طریق نهاد رسمى خود یعنى وزارت اوقاف به دنبال هماهنگ کردن فعالیتهای مذهبى و سیاستهاى خود توسط اشخاصى که به عنوان امام جماعت در این مساجد می‌گمارد، می‌باشد.

لبنان در قارة آسیا. پایتخت: بیروت

جمعیت این کشور 52/3 میلیون نفر است.

ـ لبنان از حیث تنوع مذاهب یکى از متنوع‌ترین کشورهاى دنیا است، به طورى که 18 مذهب رسمى در لبنان وجود دارد:

ـ جمهورى اسلامى تاکنون در زمینة ایجاد بیمارستان، درمانگاه، داروخانه، مراکز بهداشتی، فروشگاههاى تعاونی، دانشگاه، شبکه‌هاى آبرسانى اقدامات قابل توجهى را در لبنان به عمل آورده و به نسبت به حمایت از خانواده‌هاى شهدا نیز دریغ نکرده است.

زئیر در قارة آفریقا. پایتخت: کنیشازا

جمعیت مسلمانان زئیر در حدود 10 میلیون نفر برآورد می‌شود. تا این اواخر نقش چندانى در صحنة سیاسى نداشته و بیشتر در شرق مستقر هستند و ضعف آنها مانع از آن شده بود تا دولت توجه کافى به خواسته‌هاى مسلمانان بنماید.

شهر کاسونگو مرکز اسلام در زئیر به حساب می‌آید.

مسلمانان مراسم نمازهاى عید قربان و عید فطر را در کاخ مردم کنیشازا برگزار می‌کنند که رهبرى آن را رابطه العالم الاسلامى (وابسته به عربستان) و عده‌اى از مبلغین مذهبی الازئیر مصر به عهده دارند. معمولاً ائمة جمعه و خطباى زئیر در عربستان، مصر و یا در تانزانیا دوره‌هایى را گذرانده‌اند. در حال حاضر در کنیشازا 9 مسجد وجود دارد. پاکستانیها (شیعیان خوجه) و لبنانیها دو مسجد مربوط به خود دارند.

زیمباوه. پایتخت: ‌حراره

آمار سال 1985، 4/8 میلیون نفر جمعیت زیمباوه یک درصد مسلمان می‌باشند.

مسلمانان در زیمباوه به دو گروه تقسیم می‌شوند:

الف) مسلمانان هندى تبار و پاکستانى که از نظر مادى در وضعیت خوبى به سر می‌برند.

ب) مسلمانان مالاویایى الاصل و موزامبیکى و زیمباوه‌اى که از تمکّن مالى بی‌بهره‌اند. این دسته از مسلمانان نوعاً مراسم عبادت خود را در مساجدى با بناهاى ابتدائى و بسیار ساده انجام می‌دهند و متأسفانه این بناها از وضعیت خوبى برخوردار نمی‌باشند.

ـ مجلس العلماء زیمباوه در واقع شعبه‌اى از سازمان رابطه‌ العالم الاسلامى بوده و بزرگترین مسجد زیمباوه را اداره می‌کند.

ـ جماعت مسلمانان سنّى گروهى دیگر از مسلمانان هندى و پاکستانى هستند که شافعى مذهب و مسجدى جداگانه را به عنوان مرکز فعالیت و تبلیغات خود انتخاب کرده‌اند.

مساجد مهم زیمباوه

1- بزرگترین مسجد زیمباوه در منطقة هندی‌ها واقع است و تحت کنترل آنان قرار دارد. امامت جمعه و جماعت آن را اکثراً رؤساى مجلس‌العلماء به عهده دارند. یک مدرسة دینی براى کودکان که تنها مدرسة ‌اسلامى است در آن تأسیس شده است.

2- مسجد مدینه: دومین مسجد زیمباوه بوده و غالباً پاکستانی‌هاى شافعى مذهب آن را اداره می‌کنند.

3- مسجد مرکزی: این مسجد در مرکز تجارى شهر قرار داشته و محل برگزارى اجتماعات و نماز جمعه توسط شیخ موسى منک می‌باشد.

4- مسجد هابغیلد: این مسجد در محلة فقیرنشین که اکثراً سیاه‌پوست می‌باشند واقع شده و امام جماعت آن شیخ اسماعیل تپانى می‌باشد.

5- مسجد امباره، کوادزانا، تافار، موفاکوس، سنت مری، ماسایا از دیگر مساجد موجود در حراره می‌باشند که از اهمیت کمترى برخوردارند.

ـ از این جهت که زیمباوه داراى 100 هزار مسلمان 1% جمعیت کل کشور است زمین، مناسبى براى فعالیتهاى فرهنگى ایران در زیمباوه وجود دارد.

اهم فعالیتهاى فرهنگى ایران در زیمباوه:

1- ساخت و بازسازى مجدد مسجد امام خمینى واقع در منطقة چینوئی.

2- دیوارکشى مسجد کادوما واقع در 150 کیلومترى حراره.

3- برگزارى مراسم مختلف مذهبى در مساجد

4- کمک به علما و شخصیتهاى برجستة مسلمان.

5- کمک به مسلمانان محل جهت انجام فعالیتهاى مذهبى و ...

یکی از توافقات حاصله بین ایران و زیمباوه مبادلة استاد دانشگاه، فضلاء، محققین و دانشمندان می‌باشد و دیگرى افتتاح خانة معلم توسط جمهورى اسلامى ایران با نام دکتر شهید بهشتی.

اردن در قارة آسیا. پایتخت: عمان

جمعیت: 000/250/4

دولت اردن قانون جدیدى را به تصویب رسانید که بر اساس آن خطبه‌هاى نماز جمعه منحصر به امور عبادى گردیده و ائمة جمعه و سخنرانان از پرداختن به مسائل سیاسى و اجتماعی منع شده‌اند.

هنگ‌کنگ‌ در قارة آسیا.

هنگ‌کنگ 25 هزار مسلمان دارد.

هنگ‌کنگ 600کلیسا، 600 معبد بودائى و 24 معبد مخصوص بودائى تین هائو، 1 معبد هندو و 1 کنیسة یهودى نیز دارد. در برابر این همه معبد و کلیسا فقط 4 مسجد وجود دارد که یکی از آنها متروک است. اهمیت این نکته آنگاه روشن می‌شود که با اتکاء به آمار و ارقام ارائه شده در اینجا به نتیجه می‌رسیم که مسیحیان در هنگ‌کنگ براى هر 733 نفر یک کلیسا دارند. در حالى که مسلمانان براى هر 6250 نفر یک مسجد دارند، در صورتى که 1 مسجد از 4 مسجد نیز متروک است و در حقیقت براى هر 8333 نفر فقط یک مسجد وجود دارد.

ـ مسجدى که در کولون (یک قسمت از هنگ‌کنگ) قرار دارد 99 سال پیش ساخته شده است و در حال حاضر مورد بهره‌بردارى مسلمانان هندى و پاکستانى مقیم هنگ‌کنگ می‌باشد. در این مسجد هر شب نماز جماعت برگزار می‌شود و تعداد زیادى از مسلمانان در آن شرکت می‌کنند.

ـ مساجد دیگر نقاط هنگ‌کنگ عبارتند از:

1- مسجد چاروان که در حال حاضر متروک است و به علت شهرسازى در معرض خرابى می‌باشد.

2- مسجد شلى واقع در خیابان شلی.

3- مسجد هپی‌ولى واقع در خیابان هپی‌ولى که قبرستان مسلمانان هنگ‌کنگ در کنار آن می‌باشد. مسجد‌ دو طبقه دارد که در طبقة اول نماز و مراسم مذهبى برگزار می‌شود و در طبقة دوم کتابخانه و انجمن جوانان مسلمان هنگ‌کنگ قرار دارد که این انجمن فعالترین انجمن مسلمانان هنگ‌کنگ است.

در طبقة دوم مسجد هپی‌ولى اطاقکى وجود دارد که می‌توان آن را چیزى شبیه یک مرکز اسلامى دانست. در این اطاق آقاى حاج قاسم محمد عمر کارمند بازنشستة یک شرکت خصوصی فعالیت دارد. او هماهنگ کنندة امور مربوط به مساجد و مؤسسات اسلامى هنگ‌کنگ است.

ماکائو: جزیره‌اى تحت استعمار پرتغال است و در 40 کیلومترى غرب هنگ‌کنگ واقع است.

بسیاری از اهالى ماکائو تا همین چند سال پیش مسلمان بودند ولى در حال حاضر فقط 20 مسلمان در این جزیره وجد دارد و بقیه مسیحى شده‌اند! که خیلى جاى تعجب است. مسلمانان ماکائو در اثر تبلیغات مسیحیان از اسلام دست بر نداشته‌اند بلکه تحت فشارهاى سیاسى و اقتصادى آنان ناچار شده‌اند به جاى مسجد به کلیسا بروند و به جاى مراسم اسلامى در مراسم مسیحى شرکت کنند و بدین ترتیب هویت اسلامى خود را از دست بدهند.

حکومت استعمار ماکائو با تحریک مبلغان مسیحی، مسلمانان را از انجام هر گونه مراسم مذهبی منع کرد و آنان را مجبور به شرکت در مراسم روز یکشنبة کلیسا کرد. براى اینکه این قانون شوم ضامن اجراء هم داشته باشد مسلمانان را تهدید کرد که اگر از اجراء آن تخلف کنند از کلیة حقوق حتى ادامة کار و زندگى در ماکائو محروم خواهند شد. ابتدا مسلمانان زیر بار این قانون نرفتند و به مبارزه بر خواستند ولى استعمار سرسختی نشان داد که نتیجة آن مهاجرت گروهى از مسلمانان و تسلیم شدن بقیه گردید.

مسلمانان هنگ‌کنگ براى کمک به مسلمانان ماکائو (اخیراً) یک مسجد و یک قبرستان و یک مسافرخانة اسلامى در ماکائو ایجاد کرده‌اند.

عربستان در قارة آسیا. پایتخت: ریاض

ـ سازمان رابطه عالم اسلامى حدود 32 سال قبل با عضویت نمایندگانى از سایر کشورها تشکیل گردید. بودجة این سازمان 130000000 ریال سعودى است. این سازمان در بیشتر کشورهاى جهان شعبه دارد. مؤسسات این سازمان عبارتند از: (1) ـ شوراى عالى جهانی مساجد (2) ـ مجالس قاریه المساجد (3) ـ سازمان جوانان اسلامى (4) ـ مجمع فقه اسلامى (5) ـ سمینار زیر بنایى تربیت اسلامى همچنین 1000 مسجد در جهان زیر نظر این سازمان مشغول فعالیت می‌باشد. این سازمان ملى 10 سال گذشته حدود 1000000000 ریال صرف ساختمان بناهاى اسلامى و ترویج اسلام نمود.

ـ کمکهاى عربستان سعودى بالغ بر 20 میلیارد دلار بوده است که بخشى از آن در این موارد هزینه شده است. احداث: 20 مرکز اسلامی، 1259 مسجد، 1069 مدرسه، 200 مؤسسة مذهبی، 134 دانشگاه، 41 درمانگاه، 76 بیمارستان، 1 انستیتو جهان عرب در پاریس

ـ در عربستان 30000 مسجد و مسجد جامع وجود دارد که در 6535 مسجد آن نماز جمعه برقرار می‌شود و در 669/23 مسجد آن کشور 90 هزار امام جماعت و مؤذن وجود دارد.

ـ یکی از سازمانهاى فعال در عربستان سازمان امر به معروف و نهى از منکر است که فعالیتهای اصلى آن عبارتند از: دعوت از مردم براى برگزارى نمازهاى جماعت و جمعه، دعوت برای رعایت شئونات اسلامى و حجاب براى بانوان و جلوگیرى از فعالیت مراکز غیر شرعى می‌باشد.

ـ در عربستان حوزه‌ها به شکل دانشگاه تکامل یافته است که مروج آیین رسمى کشور نیز می‌باشد. در این دانشگاهها دانشجویان خارجى خصوصاً دانشجویان کشورهاى اسلامى به هزینة دولت عربستان مقاطع تحصیل خود را ادامه می‌دهند.

ـ اولین مدرسة سبک امروزى در عربستان در دوران حکومت ملک عبدالعزیز تأسیس گردید. قبل از آن مدارس دینى و مساجد تعلیم علوم دینى و خواندن و نوشتن را به عهده داشتند.

مسجد ن‍‍َمِره

در سمت غربى عرفات، مسجدى است بزرگ به نام «مسجد نمره».

این مسجد را به نام «مسجد ابراهیم» و «مسجد عرفه» هم می‌خوانند. مسجد نمره احتمالاً در قرن دوم هجرى بنا شده و پس از آن همواره مورد توجه مورخان و سفرنامه‌نویسان بوده است. محتمل است که مسجد از قرن نخست بر پا بوده و بعدها تجدید بنا شده است.

مساحت مسجد در عهد مهدى عباسی، حدود هشت هزار متر مربع بوده و این نشانة اهمیت است که این مسجد در قرن دوم هجرى براى مسلمانان داشته است. مسجد نمره در سال 559 ه‌ق به دست جواد اصفهانى وزیر، بازسازى شد و مساحت آن تا حدود 14400 متر افزایش یافت. گویا این مسجد در آن زمان بدون سقف و رواق بوده است؛ سپس در عهد عثمانیها رواقهایى برای آن ساخته شد.

بنای فعلى مسجد در عهد سعودیها ساخته شده و مساحت آن حدود هجده هزار متر مربع است. اکنون این مسجد داراى رواقهاى متعدد و نیز چهار مناره است که در شرق و غرب آن قرار دارد.

مسجد مزدلفه

در فاصلة شش کیلومترى مسجد نمره و پنج کیلومترى مسجد خیف در منا، مسجد مزدلفه قرار دارد. این مسجد در آغاز عهد عباسى مساحتى حدود چهار هزار متر مربع داشته و تنها داراى حصار در اطراف بوده و سقفى نداشته است. مسجد مزبور بارها بازسازى شده است.

عثمانیها در سال 1072 ه‌ق آن را بازسازى کردند. در سال 1399 ه‌ق بناى جدید آن خاتمه یافت. اکنون مساحت مستطیل شکل آن حدود شش هزار متر مربع است.

مسجد خَیف

مسجد خیف، مهمترین مساجد منا به شمار می‌رود. دربارة محل و فلسفة پیدایش آن، روایت جالب توجهى وجود دارد. می‌دانیم که در سال پنجم هجرت، مشرکان مکه به تحریک یهودیان، پیمان اتحادى را با برخى از قبایل عرب امضا کردند تا به مدینه حمله کنند و ریشة اسلام را از اساس برکنند. محلى که آنان براى امضاى این پیمان انتخاب کردند، جایى بود که بعدها مسجد خیف در آنجا بنا گردید. این بدان معناست که در محلى که مشرکان پیمان ضد اسلام بستند، مسجدى بنا شده که تا ابد شکست اتحاد قریش با قبایل عرب را فریاد کند.

خَیف به محلى گویند که در آنجا از شدت کوهستانى بودن منطقه کاسته شده اما هنوز به صورت دشت در نیامده است. چنین منطقه‌اى در دامنه کوه صفایح قرار گرفته و مسجد نیز در همین ناحیه ساخته شده است.

مسجد خیف شاهد خطبة مهم رسول خدا (ص) در حجة‌الوداع بوده که در روایت متن آن خطبه نقل شده است. به علاوه در روایات پیشوایان معصوم (ع) آمده است کسى که در منا است، تا می‌توان نمازهایش را در مسجد خیف بخواند،‌ چرا که در آن هفتاد پیامبر (ص) نماز خوانده‌اند، در نقلى هم آمده است که مسجد خیف مدفن آدم (ع) است. مسجد خیف از نخستین مساجد است و نخستین مشاهدات تاریخى از آن را از قرن سوم در دست داریم. در سال 240 ه‌ق سیل آن را تخریب کرد. سپس بر جاى آن مسجدى بنا گردید و سیل‌بندى نیز ساخته شد تا حفاظی براى مسجد باشد. مساحت مسجد در آن زمان 1500 متر مربع بوده است.

در اطراف مسجد خیف، رواقهاى کوچک نیز بوده است. این مسجد در سال 556 ه‌ق به دست جواد اصفهانى وزیر بازسازى شد. مسجد خیف در قرن نهم هجرى بناى باشکوهى داشته است.

مسجد خیف تا پیش از این بازسازی، یک چهاردیوارى داشت. وسط آن بقعه‌اى بوده که منار هم داشته و مشهور به مقام ‌ابراهیم بوده است. شیخ عباس قمى در مفاتیح نوشته است که کنار مناره نماز مستحبى (6 رکعت) خوانده شد. در آن زمان کف مسجد، شنى بوده است.

آخرین بازسازى مسجد در سال 1392 ه‌ق به دست دولت سعودى با بناى نسبتاً بزرگ و رواقهای متعدد و مساحتى در حدود 23660 متر مربع انجام گرفته است. طول این مسجد 182 و عرض آن 130 متر است.

درب این مسجد تنها در ایام منا باز است و در طول سال مسدود می‌باشد. متأسفانه در آن ایام هم، محل استراحت افراد بی‌سر پناه بوده و هیچ جاى عبادت در آن نیست. تنها در وقت نماز امکان خواندن نماز در آن هست.

مسجد البیعه

برای نخستین بار مسلمانان یثرب در مکه، در محل جمرة عقبه با رسول خدا (ص) بیعت کردند و پس از آن بود که اسلام در مدینه گسترش یافت. در محل این بیعت، مسجدى ساخته شده که به نام «مسجد البیعه» شهرت یافته است.

بنای فعلی، بسیار کهن است و کتیبه‌اى کوفى در آن وجود دارد. این مسجد به نقل از ابن فهد، در سال 144 ه‌ق ساخته شده است. وى در ذیل حوادث آن سال نوشته است: در این سال مسجدى بنا شد که آن را مسجدالبیعه می‌نامند؛ این مسجد در نزدیکى عقبه قرار دارد. جایى که حد نهایى منا از طرف مکه است. محل آن هم در شعبى است که دست چپ کسى است که از منا به سوى مکه می‌رود. فاصلة مسجدالبیعه تا جمرة‌ عقبه یک غلوه یا اندکى بیشتر است.[3] غلوه فاصله‌ای است که یک تیر می‌رود. هم اوست که در ذیل حوادث سال 620 می‌نویسد که خلیفة عباسی مستنصر بالله، در این سال مسجدالبیعه را که در نزدیکى منا است تعمیر کرد.[4] مسجدالبیعه از مساجد مورد توجه حجاج طى قرنها بوده است. ابن‌ تیمیمه که سنت زشت دورى از اماکن متبرک را پایه‌گذارى کرده، به صراحت از این مسجد و این که محل متبرک باشد بدگویی کرده است.[5] این نشان می‌دهد که در عصر وى مسلمانان به شدت به این مسجد علاقمند بوده‌اند.

مساحت مسجد در آخرین بازسازى 375 متر مربع و بدون سقف بوده است. سزاوار است تا حجاجى که چند روزى را در منا هستند، سرى به این مسجد زده و با آمد و شد خود این مسجد مهم تاریخى را از مظلومیت به در آوردند، زیر همان طورى که گفته شد از محل این مسجد است که اسلام از حصار تنگ مکه بیرون آمده به محیط مدینه نفوذ کرد و راه پیروزى را به سرعت طى کرد.

مسجد النحر

در منار مسجد دیگرى به نام مسجدالکبس یا مسجدالنحر بوده که در میان جمرة اولى و جمرة وسطى قرار داشته است. وجه تسمیة آن از این قرار بود که در آنجا خداوند به جای اسماعیل (ع) ذبیحى براى ابراهیم (ع) فرستاد. همچنین گفته شده که رسول خدا (ص) در این مسجد نماز ظهر را به جاى آورده و قربانى خود را در کنار مسجد ذبح کرده است.

مسجد کوثر

مسجد کوثر یکى دیگر از مساجد منا بود و گفته‌اند که سورة ‌کوثر در این مسجد بر رسول خدا (ص) ناز شد. این مسجد در جریان ساختمان پلهایى که در اطراف منا ایجاد شده، از بین رفته است.

مسجد صفایح

در جنوب مسجد خیف در دامنة کوه صفایح، مسجدى بوده به نام «مسجد صفایح». در این مسجد، غرى بود که آن را به نام «غرا مرسلات» می‌شناخته‌اند. گفته‌اند که سورة‌ مرسلات در این محل نازل شده است.

مسجد قبا

این منطقه به دلیل واقع شدن در جنوب شهر، اولین محلى بود که از رسول خدا (ص) استقبال کرد. آن حضرت پس از رسیدن به قبا، چند روزى را در آنجا به سر بردند تا آن که امیرمؤمنان، على (ع) و برخى دیگر از اعضاى خانواده‌اش به ایشان پیوستند، آنگاه همگى راهى یثرب شدند.

در چهار روزى که رسول خدا (ص) در قبا بود، مسجدى در این ناحیه بنا فرمود که طى آن تنها دیوارى از سنگهاى حره بر گرد آن کشیده شد. البته تا زمان توسعة ولید مسجد سقف نداشت یا اگر هم داشت از همان شاخه‌هاى خرما بود.

بنا به نقل روایات بسیار، مسجد قبل مصداق آیة «لمسجد أسس على التقوى من اول یوم أحق أن تقوم فیه»[6] می‌باشد. این آیه اشاره به این نکته که این مسجد از روز نخست بر پایة تقوا ساخته شده و لذا سزاوار است تا رسول خدا 9 در مسجد ضرار در این مسجد نماز بگذارد، به دلیل نزول همین آیه در شأن مسجد قبا، در آن زمان مسجد قبا را به نام «مسجد التقوی» می‌شناختند.[7] این آیه در برابر مسجد ضرار ساخته شده که آن هم در قبا بوده و اساس آن بر پایة نفاق ساخته شد.

همچنین نقل شده است که آیة «فیه رجال یحبون أن یتطهروا و الله یحب المطهرین»[8] در شأن نمازگزاران مسجد قبا نازل شده است.

بدین ترتیب، مسجد قبا نخستین مسجدى است که رسول خدا (ص) آن را بنا کرده است. آن حضرت دربارة نماز خواندن در مسجد قبا فرمود:

«من تطهر فى بیته ثم أتى مسجد قباء فصلى فیه رکعتین کان کأجر عمرة.»[9]

« کسی که خود را در خانه‌اش تطهیر کند، آنگاه به مسجد قبا درآید و دو رکعت نماز بخواند، ثواب یک عمره را برده است.»

رسول خدا (ص) بعدها نیز که در مرکز مدینه ساکن شد، هر هفته گاه روزهاى شنبه و اهم دوشنبه به قبا می‌آمد و در این مسجد نماز می‌گزارد. ساکنان قبا نوعاً از چهره‌های بسیار خوب اصحاب آن حضرت بودند.

عمر بن عبدالعزیز در آخرین دهة قرن اول هجری، به دستور ولید بناى اولیة مسجد قبا را تخریب کرد و از نو بنایى استوار بر پا نمود و براى آن رواقهایى نیز ساخت.

مسجد قبا بعدها به دست جواد اصفهانی، یکى از وزراى حکّام موصل، در سال 555 قمرى بازسازی شد. آثار این وزیر در تمامى مکه و مدینه دیده می‌شود و ما در این کتاب از چند مورد آنها یاد کرده‌ایم. مسجد قبا همیشه مورد توجه مسلمانان بوده و بارها تعمیرات اساسی در آن صورت گرفته است. در سال 1388 قمرى ملک فیصل رواقهاى آن را در جهت شرقى مسجد توسعه داد.

مسجد قبا یکى از مهمترین و زیباترین مساجدى است که در محدودة فعلى مدینه قرار دارد، چرا که با توسعة شهر، قبا نیز در محدودة مدینه قرار گرفته است. بناى جدید آن مربوط به سال 1406 هجرى قمرى می‌باشد. کتیبه‌اى سنگى که مربوط به این بازسازى است در بیرون مسجد نصب شده است.

مسجد جمعه

پیامبر (ص) در ادامة مسیر از قبا به یثرب، در میان قبیلة بنى سالم براى نخستین بار نماز جمعه را اقامه کرد و همین مسأله سبب شد تا محل نماز خواندن رسول خدا (ص) به عنوان «مسجد الجمعه» شناخته شود. نامهاى دیگر آن، «مسجد عاتکه» و «مسجد الوادی» (وادی رانونا) است. این مسجد نظیر مسجدالنبى از خشت و گل ساخته شده بود و سقفى کوچک داشت. مسجد جمعه بعدها با سنگ ساخته شد. اما تا قرن هشتم مساحت آن بسیار کم بود. در قرن نهم هجری، مسجد بازسازى شد و طول آن از شمال به جنوب 10 متر و عرض آن از شرق به غرب 25/8 متر بوده و شبستان مسقّفى نیز داشته است. این مسجد در دورة عثمانی اندکى بزرگتر و از اساس بنا شد. قبل از بازسازى جدید‌آن، سید حسن شربتللى که این مسجد در میان باغ وى بوده آن را بازسازى مختصرى کرده است. بناى فعلى آن، که بسیار مجلل ساخته شده، از دورة‌ سعودى است.

در برخى نقلها آمده است که قبل از رسول خدا (ص) نیز مسلمانان مدینه، اقامة جمعه می‌کرده‌اند. این مطلب چندان ثابت شده نیست. در هر حال، اولین نماز جمعة رسول خدا (ص) در همین مسجد اقامه شده است. از طریق یاقوت حموى آگاهیم که تا قرن هفتم مسجد ضرار که در برابر مسجد قبا از سوى منافقان در محلة قبا ساخته شده به صورت ویرانه بوده است. حموى می‌‌گوید: زائرانى که براى خواندن نماز به قبا می‌آیند نزدیک مسجد ضرار رفته لگدى به آن می‌زنند و می‌روند.

مسجد بنات بنى النجار

مسجدی کوچک در فاصلة تقریبى صد متری، در شمال مسجد جمعه با مساحت تقریبى دوازده متر مربع تا سال 1373  شمسى وجود داشت. این مسجد از مساجد قدیمى مدینه بوده و شایع بوده که دختران بنی‌نجار در اینجا ایستاده و وقتى رسول خدا (ص) وارد قبا شدند سرود «طلع البدر علینا ...» را می‌خواندند. مسجد مزبور در میان زمینى قرار داشت و گویا به تحریک عوامل وهابى مسجد مزبور تخریب شده است. فاصلة آن با مسجد جمعه اندک بوده و شاید توجه برخى زائرانت به آن، سبب تحریک آنها در از بین بردن این مسجد شده است. گفتنى است که تصویر این مسجد در کتاب تاریخ معالم المدینه المنوره، نوشته الخیارى هم آمده است.

مسجد بنى وائل

این مسجد از مساجدى است که رسول خدا (ص) در آن نماز خوانده. گویا بنى اوائل که طایفه‌ای از اوس بوده در قبا بوده‌اند. اما مطرى گفته که محل آن در شرق مسجد شمس، یعنى همان مسجد فضیخ بوده است.[10] امروزه اثرى از این مسجد نیست.

مسجد مصبح

از جمله مساجدى که در قبا بوده مسجد مصبح است. خیارى نوشته است که این مسجد بر فراز تلى است در قبا، در پشت مخازن آب چاه زرقاء. در پاورقى همان کتاب آمده است که این مسجد هنوز باقى است، ساختمانى است بدون سقف در کنار مستودعات غسان در قبا، در جنوب غربى مسجد قبا. در حاشیة غربى آن هم بناى مصبح و ثنیة الوداع است که رسول خدا (ص) در آنجا مورد استقبال قرار گرفت.[11] این غیر از ثنیة الوداعى است که در غرب مسجدالنبى قرار داشته است.

مسجد العمره

مسجدی با نام مسجدالعرفات یا مسجدالعمره در طرف قبلة مسجد قبا بوده است. نامگذارى آن به مسجد عرفات را از آن روى دانسته‌اند که زمانى در روز عرفه رسول خدا (ص) در اینجا ایستاده بود. زمین آن چنان صاف شد که حضرتش از آنجا مردمانى را که در عرفات وقوف کرده بودند مشاهده کردند. ابن جبیر هم در سفرنامه‌اش از آن یاد کرده و گفته است که در انتهاى قریة قبا تلّى است که مشرف به عرفات است. او این مطلب را نیز افزوده است که: از همانجا وارد دارالصفه می‌شوند؛ جایى که عمار و دوستانش وقتى وارد مدینه شدند در آنجا بودند. الخیارى نوشته است که مسجد مزبور اکنون در پشت مدرسة قبات السعودیه است. اما پاورقی‌نویس نوشته است که این محل اینکه داخل میدانى است که در سمت قبله مسجد قباست.

مسجد عتبان بن مالک

مسجد عتبان بن مالک نیز یکى از مساجد قبا بوده است. ابن عتبان که از نقباى انصار بود، از رسول خدا (ص) خواست تا به منزل وى آمده براى وى مصلایى درست کند تا وى در آن نماز بخواند؛ زیرا برخى اوقات سیل میان او و مسجد محل فاصله می‌اندازد. رسول خدا (ص) به منزل وى رفته، و مسجدى در خانه‌اش برایش معین کرد. محل آن در شمال مسجد جمعه بوده است. بر اساس گفتة عباسى این مسجد در سال 1036 هم بازسازى شده اما اکنون اثرى از آن نیست.[12] حفظ این محل به عنوان محلى متبرک یکى از بهترین دلایل در اعتقاد تمامى نسلهای مسلمان است که از آغاز تا زمان یاد شده، اعتقاد به متبرک بودن مکانهایى داشته‌اند که رسول خدا (ص) در آنها نماز خوانده است.

مسجد بنى بیاضه

از دیگر مساجد قبا مسجد بنى بیاضه است. ابن شبه گفته است که رسول خدا (ص) در آنجا نماز خواند. عباسى در قرن یازدهم نوشته است که مسجد را یافته و در بناى مجدد تا حد امکان کوشش کرده است. محل آن در غرب مسجد قبا، در میان مسجدالتوبه و مسجد بنى سالم (یعنى مسجد جمعه) می‌باشد.[13]

مسجد النور

این مسجد را نیز در شمار مساجد قبا دانسته‌اند. عباسى از آن یاد کرده و نوشته است: ما آن را به همان صورتى که گفته بودند یافتیم و سید زین‌الدین یمانى آن را تجدید بنا کرده است. خداوند او را بهترین پاداش دهد.[14] اکنون از این مسجد اثرى در قبا نیست.

مسجد بنوأنیف

مسجد طائفة بنو انیف در قبا، در سمت قبلة مسجد قبا به سمت غرب در کنار چاه عذق بوده و به نقل عباسى در نزدیک باغى بوده که در زمان وى به «القائم» شهرت داشته است.[15]

مسجد التوبه

منطقة عصبه در غرب مسجد قبا قرار داشته و از آبادترین مناطق این ناحیه است. زمانى که مهاجران نخست به مدینه آمدند شمارى از آنان در اینجا بودند که «سالم مولى حذیفه» براى آنها نماز می‌خواند. عباسى نوشته که او جاى مسجد را یافته که نزدیک بثر هجیم بوده است.[16] الخیارى نوشته است مسجد مزبور در داخل باغ شیخ ابراهیم ترکى مهندس مکانیک است که در ادارة عین‌الزرقاء مشغول کار است. در کتاب الخیارى تصویرى از بناى مخروبة مسجدالتوبه چاپ شده است.[17] از این مسجد با نام «مسجد العصیه» و «مسجد النور» هم یاد شده است.

مسجد و مشربة ام‌ابراهیم

مشربه یعنى بستان، دراین محل ماریة قبطیه، ابراهیم فرزند رسول خدا (ص) را به دنیا آورده است. این مشربه در شمال بنى فریظه در حرة شرقى قرار گرفته است که به آن «دشت» نیز می‌گویند.

مشربة ام‌ابراهیم از جاهایى است که در روایت امام صادق (ع) رفتن به آنجا و نماز خواندن در آنا به عقبة بن خالد توصیه شده و حضرت فرموده است که: «و هى مسکن رسول الله و مصلاه.»[18]

فیروزآبادی دربارة مشربه نوشته است: این مشربه مسجدى است که در شمال منطقة متعلق به بنى قریظه نزدیک حرة شرقى که به آن دشت گفته شده واقع است و میان نخلستانهایى است که متعلق به سادات قاسمى از بنى قاسم بن ادریس بن جعفر برادر امام حسن عسکرى (ع) بوده است. الخیاری از معاصرین نوشته است: این مسجد و مشربه اکنون با یک جادة آسفالته محاصره شده و اطراف آن قبرستان اهالى آنجاست. او می‌افزاید: محل آن سمت چپ کسى است که از بیمارستان الزهرا عازم بیمارستان طنى در نیمة راه است. در آنجا یک جادة فرعى است که به اندازة صد متر با خیابان فاصله دارد. مشربه در آنجا واقع شده است.[19] در حال حاضر آثار بناى مشربه از بین رفته و صورت یک قبرستان باقى مانده است. خیارى تصویرى از بناى مشربه را در کتاب خود آورده است.

تصویری دیگر از آن در کتاب المدینة بین الماضى و الحاضر (ص 426) چاپ شده است.

این مکان متبرک تا سالهاى اخیر همچنان برقرار بوده است. شنقیطى نوشته است که در سال 1405 به آنجا رفته و آن را زیارت کرده است. وى افزوده است که: اخیراً به خاطر کارهاى بدعت‌آمیز شیعیان ایرانی، آنجا بسته شده است!!» قاعدتاً می‌باید بین سالهای 1366 تا سال 1369 تخریب شده باشد؛ یعنى سالهایى که ایرانیها از رفتن به حج منع شدند. گویا در اطراف بناى مشربه و در قبرستان سه صورت قبر که شهرت داشته، یکى از آنها متعلق به نجمه مادر امام رضا (ع) و دیگرى حمیده بربریه. مؤلف این سطور این مطالب را به طور مستند در کتابى ندیده است.

گفتنی است که در منابع شیعه، زیارت مشربة ام‌ابراهیم و نماز خواندن در آنجا تأکید شده است.[20]

مسجد فضیخ

دربارة فضیخ گفته شده است که نام درخت نخل بوده و یا اشاره به مسکرى است که از درخت نخل گرفته می‌شود. در جریان غزوة بنی‌نضیر رسول خدا (ص) در آنجا خیمه‌اى داشته و بدین مناسبت آن مکان را مسجد فضیخ نامیده‌اند. طبق روایتى از امام صادق (ع) نامگذاری این مسجد بدان جهت بوده که در آنجا درخت فضیخ قرار داشته است.

مسجد فضیخ در میان نخلستانها، در شرق مسجد قبا در منطقة عوالى واقع شده و رواق به طول 19 متر و عرض 4 متر دارد و صحن آن نیز با همان طول و عرض 14 متر است. این مسجد بارها بازسازى شده و همیشه مورد توجه مسلمانان، به ویژه شیعیان بوده است.

در چند روایت از روایات امامان 8 از آن به عنوان مسجدى که باید زیارتش کرد یاد شده است.[21]

محل این مسجد در خیابان عوالی، پیش از مستشفى الوطنى (دست راست کسى که به سمت عوالى می‌رود) قرار دارد. از ابتداى خیابان، از ابتداى فرعی، تا محل مسجد سیصد متر است. اکنون مسجد‌ بدون امام جماعت است و زائران فراوانى از کشورهاى مختلف دارد.

مسجد رد شمس

در کتابهاى تاریخى آمده است که مسجد رد شمس با مسجد فضیخ یکى است و دربارة نامگذاری آن به «رد شمس» یا «شمس» نیز آمده است که در جریان محاصرة قلعة بنی‌نضیر، رسول خدا (ص) هنگام عصر به خواب رفت و سرش روى زانوى امیرمؤمنان، على (ع) بود. نزدیک غروب خورشید بیدار شد و وقتى متوجه گردید که امام هنوز نماز عصر را نخوانده است از خداوند خواست خوشید را باز گرداند تا امام نماز بگزارد. این روایت را به نام «حدیث رد شمس» می‌شناسند و جمعى از راویان اهل سنت نیز آن را نقل کرده‌اند.

روایتی هم که در کافى[22] نقل شده نشان می‌دهد که محل رد شمس دقیقاً در مسجد فضیخ بوده و بنابراین، کاوش در این که مسجد رد شمس در محلى جز مسجد فضیخ باشد کارى بیهوده است.

باغ سلمان

دربارة این محل گزارشى را در سال 75 نوشته‌ام که عیناً نقل می‌کنم: ساختمانى با عنوان باغ سلمان در غرب مسجد فضیخ شاید با فاصلة تقریبى سیصد تا چهارصد متر هست.

این منطقه جایى است که در کتابها، مسجد «بنى واقف» را در آنجا دانسته‌اند. زمینى باز، وسط آن ساختمانهاى حدود بیست متر مربع که صورت محراب دارد و قرآنهایى در آنجا چیده شده، موکتى کف آن و چند حصیر هم بود. دیوار شرقى و غربى آن سالم بود و در بنا در دیوار غربى تعبیه شده بود. دیوار شمالى نداشت. دیوار جنوبى هم خراب شده چند سنگ روى هم گذاشته بودند. در سمت جنوبى آن با فاصلة پنج مترى استخرى بود ه آب نداشت. بعد از آن چاه که آن هم مسدود بود اما لولة آب درون آن بود و البته موتورى هم نبود، گویا مدتها است که تعطیل شده است. دور تا دور این چند بنا حصارى با نرده‌های آهنى زده بودند. تابلویى هم وجود داشت که نشان می‌داد قرار است آنجا مدرسة ابتدایی به نام «حسین بن علی» احداث شود. محل این باغ در خیابان عوالى بود. پس از رسیدن به مستشفی‌الزهراء، راه را به سمت قبا ادامه می‌دهیم. حدود پانصد مترى هم که جلو می‌رویم پمپ بنزینى در سمت چپ هست. درست قبل از پمپ بنزین کوچه‌اى است که مستقیم به باغ سلمان می‌خورد. یکى از روحانیان که سالهاى پیش به حج مشرّف شده بود، گفت: که سالها قبل که به اینجا می‌آمدیم و همه جا در آن حدود نخلستان بود، اینجا به همین نام شهرت داشت. او افزود: یکى از شیعیان اظهار می‌کرد که اینجا همان جایى بود که سلمان نخل کاشته است. یکى از نخلها باقى است و حتى چند دانه خرما از آن نخل به ما داد که هستة آن به اندازة یک دانه برنج بود.

گفتنی است که سلمان یکى از چهره‌هاى درخشان تاریخ اسلام است. وى از جمله صحابیان رسول خداست که وفادارى خود را به آن حضرت و امیرمؤمنان به اثبات رساند. به همین دلیل وی در میان شیعیان مقام برجسته‌اى داشته است.

لازم به ذکر است که در منطقة عوالى شیعیان فراوانى زندگى می‌کرده‌اند و همین امر سبب شده تا این محل را به عنوان یادى از آن صحابة پیامبر (ص) حفظ کنند. اکنون که تب ضد آثار متبرک در آن دیار بالا گرفته، با کمال تأسف این باغ نیز در شرف نابودى است، گرچه با ساخته شدن مدرسه‌اى به نام مبارک امام حسین (ع) می‌توان امید داشت که جای آن در تاریخ محفوظ بماند.

مسجد بنو واقف

این مسجد از مساجد عوالى است که رسول خدا (ص) در آن نماز خوانده است. عباسى نوشته است که این مسجد بزرگى است در طرف قبلة مسجد فضیخ به سمت غرب.[23]

گفته شده که موقعیت کنونى آن ـ که البته از مسجد خبرى نیست ـ در شمال منطقه‌اى است که قصر امیر سلطان قرار دارد.[24]

مسجد بنی‌قریظه

یکی دیگر از امکنة منطقة عوالی، مسجد بنی‌قریظه بوده است.

سخاوی نوشته است: مسجد بنی‌قریظه در شرق مسجد شمس و فاصله اى نسبتاً طولانى با وى داشته و نزدیک حرة شرقى است.[25] مقصود وى از مسجد شمس همان مسجد فضیخ است. خیارى نوشتة این مسجد نزدیک باغى است که معروف به حاجزه بوده و وقف فقرا است. مسجد مزبور در میان منازل خراب واقع شده و بناى جالبى دارد.

گفته‌اند عمر بن عبدالعزیز در هنگام تجدید بناى مسجد قبا آن را نیز تجدید کرد. ابن‌نجار گفته‌ است: رسول خدا (ص) در خانة زنى از بنی‌قریظه نماز خواند که بعدها این خانه را هم ضمیمة مسجد بنی‌قریظه کردند.

این مسجد تا چند سال پیش باقى بوده و تصویر آن در کتاب الخیارى آمده است.[26] به نقل شنقیطى معاصر، اکنون در جاى این مسجد مرکزالحسنه در حرة شرقى ساخته شده است.[27] محتمل است که مسجد درون این ساختمان محفوظ مانده باشد گرچه این یک حدس است.

مسجد شجره

در مسیر خروجى مدینه به سمت مکه، که راهى از جنوب مدینه دارد، پس از حدود چند کیلومتر، به مسجد شجره یا مسجد ذوالحلیفه می‌رسیم. این مسجد، میقات کسانى است که از مدینه عازم حج می‌شوند. این مسجد در محلى واقع شده که رسول خدا (ص) هنگام رفتن به مکه در زیر درخت سمره نماز خوانده است و به همین مناسبت، آن را مسجد شجره می‌‌نامند. به علاوه، رسول خدا (ص) در جریان سفر سال هشتم هجرت، که منتهى به امضاى معاهدة حدیبیه شد، در همین جا محرم گردید. همین طور در سال هفتم جهت عمرة‌القضاء و نیز در سال دهم براى حجة‌الوداع در این مسجد احرام پوشید. طبعاً اهمیت این مکان از لحاظ دینى مسلّم بوده و به دلیل استفادة دائم مردم از آن، ‌مورد توجه بوده است.

در قرون اخیر، این منطقه به نام «بثر علی» یا «آبار علی» خوانده می‌شد. بنا به روایتی از حضرت صادق (ع) این ناحیه به اقطاع، به امام على (ع) واگذار گردید. به همین جهت، چاههاى آن نیز که متعلق به آن حضرت بوده، به نام آبار على شناخته شده است. این مسجد در قرن هشتم دچار خرابى شد، اما همچنان مورد استفاده بوده است. گویا در بنای اولیه، شبستان و صحن داشته، اما در قرون هشتم و نهم تنها دیوارى گرد آن بوده است. این مسجد در دورة عثمانى در سال 1058 قمری، به دست یکى از هندیان مسلمان بازسازى و مناره‌اى براى آن ساخته شد.

مسجد شجره در دورة سعودیها بازسازى و بناهاى جدیدى به آن افزوده د. این مسجد در راه مدینه به مکه، در فاصلة هشت کیلومترى از عنبریه قرار دارد و از زیباترین بناهای مذهبى مدینه پس از مسجدالنبى است.

مسجد معرّس

مسجد معرّس در نزدیکى مسجد شجره قرار دارد. تعریس به معناى خواب آخر شب مسافر در استراحتگاه است. از آنجا که رسول خدا (ص) در این مسجد استراحت کرده و نماز صبح را خوانده است، آن را به نام معرّس می‌شناسند. در روایات اهل بیت (ع) بیتوته در این مسجد سفارش شده است. برخى از فقهاى شیعه لزوم توقف در این مسجد را براى کسانى که از آنجا عبور می‌کند، فتوا داده‌اند.

ویرانة این مسجد در سال 1354 شمسى بر جا بوده که از آن عکس گرفته شده و در مدینه‌شناسی آقاى محمد باقر نجفى چاپ شده است. با این حال اکنون باید یقین داشت که در توسعة جدید یا در خود مسجد بزرگ شجره است یا میادین اطراف آن.

مسجد الاجابه

یکی از طوایف قبیلة اوس، بنو معاویه بن مالک بودند. آنها در میان خانه‌هاى خود مسجدی بنا کردند که اکنون به نام «مسجدالاجابه» شناخته می‌شود. مورّخان دربارة نامگذارى آن به «الاجابه» نوشته‌‌اند که روزى رسول خدا (ص) به مسجد این طایف درآمد و دو رکعت نماز خواند و پس از نماز سه چیز از خدا طلب کرد: یکى آن که امت اسلام را به قحطى هلاک نکند؛ ‌دوم آن که خداوند دشمنانشان را بر آنها مسلط نسازد؛ سوم آنکه مسلمانان به جان یکدیگر نیفتند. خداوند دو خواستة اول را اجابت کرد و از این رو آن را مسجد اجابت نامیدند.

این مسجد از همان آغاز شهرت داشته و مورد احترام مسلمانان زائر مدینه بوده است.

مسجدالاجابه در قرن نهم سقف نداشته و از شرق به غرب 12 متر و از شمال به جنوب (قبل) حدود 10 متر بوده است.

این مسجد در دورة عثمانى از نو بنا شد و دو شبستان و یک صحن دارد و مناره‌اى نیز در رکن شمال غربى آن ساخته شده است.

مسجدالاجابه در شمال بقیع واقع است و با مسجدالنبى پانصد متر فاصله دارد. این مسجد به نام مسجد بنو معاویه هم شناخته می‌شود. در منابع از مسجد مباهله در مدینه یاد شده[28] که اکنون شهرت دارد که همین مسجدالاجابه است.

مسجد بنوظفر

یکی دیگر از مساجد مدینه، متعلق به طایفة بنوظفر بوده است. روایتى طولانى حکایت از آن دارد که رسول خدا (ص) در آنجا نماز خوانده و زمانى با اصحاب خویش به این مسجد آمده و از یک قارى قرآن خواسته تا با صداى بلند براى آنان از قرآن بخواند. این مسجد زمانى به «مسجد المائده» و «مسجد البغله» نیز شهرت داشته است. مسجد بنوظفر از همان قرن نخست هجرى باقى مانده و محل آن در حرة شرقى و بر بلنداى عرصة معاویه قرار دارد. طول و عرض مسجد بنوظفر 70/3 متر است. در روایتى توصیه به نماز خواندن در مسجدالبغله شده است.[29]

مساجد و اماکن غرب مدینه

مسجد غمامه (مصلّی)

نخستین مسجد در منطقة غرب مدینه که نزدیک‌ترین فاصله را در حال حاضر با مسجدالنبى دارد مسجد غمامه است. براى شرح موقعیت آن در میان دیگر مساجد، باید اشاره کنیم که اصولاً در یک شهر سه نوع مسجد وجود دارد: مسجد محل، دیگرى مسجد جامع و سوم مصلّی.

سومی براى برگزارى نماز عید و خارج از حدود  شهر در یک فضاى باز ساخته می‌شود و معمولاً عبارت از محیط وسیعى است که تنها دیوارى اطراف آن کشیده شده و فاقد سقف است.

مسجد غمامه یا مصلّى در فاصله پانصد مترى مسجدالنبى قراردارد و رسول خدا (ص) در آن نماز عید را برگزار کرده است.

نامگذاری این مسجد به «مسجد غمامه» از آن روست که زمانى به هنگام نماز و دعاى آن حضرت، ابری بر بالاى سر رسول خدا (ص) و مسلمانان سایه افکند و از این رو مسجد غمامه نامیده شد. این مسجد تا اواخر قرن نهم هجرى محل برگزارى نماز عید بوده است.

بنای نخست آن در زمان عمر بن عبدالعزیز و در همان محلى بوده که رسول خدا (ص) نماز عید را برگزار کرده است. این مسجد بارها بازسازى شده و از آن رو که مورد استفادة عامة مسلمانان بوده عنایت بیشترى نسبت به آن صورت می‌گرفته است.

طول مسجد 26 متر، عرض آن در حدود 13 متر و مساحت کل آن 338 متر بوده است. این مسجد اکنون توسعه یافته به سبکى نو ساخته شده است. در این محیط اکنون سه مسجد دیگر با نامهاى مسجد امام على (ع)، مسجد ابوبکر و مسجد عمر وجود دارد که گویا جدیدالاحداث است. تازه‌تر از آنها مسجد عثمان است که در فاصله‌اى میان این مساجد و مسجد بلال ساخته شده است.

مسجد سبع

در شمال غربى مدینه، کوهى وجود دارد به نام کوه سبع. در سمت غربى کوه و سپس در پایین آن تعدادى مسجد وجود دارد که آنها را به نام مساجد فتح می‌خوانند. این مساجد در حال حاضر شش عدد است. در همان سمت، مسجدى با نام مسجد قبلتین وجود دارد که همراه شش مسجد دیگر هفت مسجد می‌شود. و مجموعاً به نام «مساجد سبعه» یعنى «مساجد هفتگانه» شهرت یافته است.

1- مسجد قبلتین

مسجد قبلتین به دست طایفة بنوسواد بن غنم بن کعب ساخته شد و از آنجا که مربوط به مسألة تغییر قبله است، باید در همان اوایل هجرت رسول خدا (ص) ساخته شده باشد. مسأله تغییر قبله در پانزده شعبان سال دوم هجرت روى د اد. تا پیش از آن مسلمانان به سوی بیت‌المقدس نماز می‌خواندند. طعنة یهودیان و دعاى رسول خدا (ص) سبب شد تا خداوند ضمن آیات 142 تا 150 سورة بقره، تغییر قبله را به سوى کعبه بیان کند. در یکى از این آیات خطاب به رسول خدا (ص) آمده است:

«نگریستت را به اطراف آسمان می‌بینم. تو را به سوى قبله‌اى که می‌پسندى می‌گردانیم. پس روی به جانب مسجدالحرام کن. و هر جا که باشید روى بدان جانب کنید. اهل کتاب می‌دانند ه این دگرگونى به حق و از جانب پروردگارشان بوده است و خدا از آنجه می‌کنید غافل نیست.»

احتمالاً این مسجد در عهد عمر بن عبدالعزیز بازسازى شد؛ زیرا او به دستور ولید، تصمیمى گرفت تمامى مساجدى را که رسول خدا (ص) در آنها نماز خوانده بود، بازسازى کند. این مسجد در دورة سلطان سلیمان قانونى در سال 950 قمرى از نو بنا شد. در اوایل قرن چهاردهم قمری، مسجدى رو به تخریب بود که حدود ده سال پیش از این بازسازى شد. محرابى در جهت کعبه دارد و محل قبلة پیشین آن نیز در داخل مسجد مشخص شده است. مسجد قبلتین در شمال غربى مدینه در فاصلة 5/3 کیلومترى مسجدالنبى قرار دارد و در طول روز، مانند مسجد قبا، در همة ساعات باز است.

مسجد فتح

مهمترین مسجد از مساجد سبعه است که به نام مسجد فتح یا مسجدالاعلى و مسجدالاحزاب شهرت دارد. این مسجد‌بر روى کوه واقع شده است.

مسجد فتح بر روى کوهى قرار گرفته که پشت آن کوه، مسیر حفر خندق در جنگ احزاب بوده است. در واقع این کوه محل استقرار رسول خدا (ص) در جریان جنگ احزاب بوده است. در آن مکان حضرت نمازهاى یومیة خود را می‌خوانده‌اند و بعدها مانند موارد دیگر این مکان به مسجد تبدیل شده است.

نکتة مهم آن است که حضرت در این مکان دعا براى پیروزى سپاه کردند و این دعا مستجاب شد. روایت شده است که حضرت در روز دوشنبه دعا کردند و چهارشنبه شب بود که دعاى حضرت مستجاب شده و احزاب شکست خورده، مدینه را ترک کردند.[30]

این مسجد که نام دیگر آن مسجدالاعلى بوده از همان آغاز مورد عنایت مسلمانان بوده است. در این مسجد، بنا به نقل ابن‌شبه، دقیقاً محلى که رسول خدا (ص) در آنجا دعا کرده‌اند، به صورت استوانه‌اى در صحن مسجد مشخص بوده است.

مسجد فتح حدود 24 متر مربع و ارتفاع آن حدود سه متر است.

این مسجد از مساجد مورد اعتناى مسلمانان به شمار می‌رود و در روایات اهل بیت و منابع شیعه، به نماز خواندن در آن، ‌تأکید و سفارش فراوان شده است.[31]

در روایت دیگرى آمده که سورة فتح در این مسجد بر رسول خدا (ص) ناز شد.

از آنجا که مسجد فتح را با نام مسجد احزاب و مسجد‌خندق نیز می‌شناسند، طبعاً باید با جنگ احزاب ارتباط داشته باشد نه با سورة فتح که در حدیبیه نازل شده است.

این مسجد ‌در قسمت جنوبى (قبله) داراى شبستان و در قسمت شمالى داراى صحن است. عرض و طول آن به ترتیب 50/8 و 10 متر است.

پس از مسجد فتح، پنج مسجد دیگر قرار دارد که به ترتیب مکانى و بر اساس آنچه در نقشه آمده است، آنها را معرفى می‌کنیم.

3- مسجد فاطمه الزهرا (س)

دربارة این مسجد نیز اطلاعات تاریخى قدیمى وجود ندارد. گویا در این حدود مسجدى به نام سعد بن معاذ بوده که یا از میان رفته و یا همین مسجد است.

از آنجا که این مساجد به عنوان مساجد سبع شهرت داشته، احتمال می‌رود که مسجدى مستقل با نام سعد بن معاذ وجود داشته است.

در حال حاضر مسجد حضرت فاطمه (س) داراى 5/7 متر طول و حدود 5/2 متر عرض است و محراب کوچکى نیز در آن وجود دارد.

4- مسجد امام على بن ابى طالب (ع)

از میان شش مسجد موجود، همان گونه که از نقشه معلوم می‌شود، مسجدى نیز اختصاص به علی بن ابى طالب (ع) دارد. آنچه از مساجد سبع در متون قرون نخستین هجرى یاد شده، تنها مساجد فتح، مسجد سلمان و مسجد على بن ابى طالب (ع) است. برخى از محققان برآنند مسجدى که اکنون به نام ابوبکر شهرت دارد همان مسجد على (ع) است. کما اینکه مسجدی که با نام مسجد على (ع) شناخته می‌شود، مسجد ابوبکر است. می‌دانیم که امیرالمؤمنین (ع) نقش بسیار اساس و مهم در جریان غزوة احزاب داشته و طبعاًَ به نام او و سلمان، مسجدى از قدیم در این دیار باقى مانده است.[32] 

گذشت که مسجدى نیز به نام امیرمؤمنان (ع) در مناخه، در نزدیکى مصلّى وجود دارد و گویا امام در آنجا (در جریان محاصرة عثمان) نماز عید را برگزار کرده است.

5- مسجد سلمان

یکی دیگر از مساجد این ناحیه، مسجدى است منسوب به سلمان فارسی. سلمان با پیشنهاد کندن خندق، نقش مهمى در جنگ احزاب داشته است. این مسجد درگذر زمان آباد شده و مورد عنایت زائران حرم نبوى بوده است. مورّخان و سفرنامه‌نویسان نیز به وجود آن اشاره کرده‌اند. این مسجد داراى شبستان و صحن است و 50/8  متر طول و 7 متر عرض دارد. در منابع شیعى آمده است که در مسجد سلمان فارسى نماز خوانده شود.[33]

6- مسجد ابوبکر

پایین‌تر از مسجد سلمان، مسجد ابوبکر قرار دارد. این مسجد نیز بر زمینى مرتفع قرار گرفته که با پشت سر گذاشتن چند پله می‌توان به آن رسید. ساختمان این مسجد، همانند مسجد فتح از دورة عثمانى باقى مانده است و اصلاحاتى در‌ آن صورت گرفته است. مسجد دیگرى نیز منسوب به ابوبکر در مناخه و در فاصلة نزدیک با مسجد مصلّى قرار دارد. محتملاً این مسجد همانند برخى از مساجد دیگر همین منطقه به دست عمر بن عبدالعزیز ساخته شده است. مساحت این مسجد در حدود 200 متر مربع است.

7- مسجد عمر

مسجد دیگر این منطقه که پایین‌تر از مسجد ابوبکر (جنوب شرقى آن)‌ قرار گرفته، مسجد منسوب به عمر است. به نوشتة یک محقق، تا قرن نهم هجری، هیچ نشانى از این مسجد در منابع دیده نشده است. همو احتمال قریب به یقین داده که مسجد اندکى قبل از سال 1303 قمرى ساخته شده است. مساحت مسجد عمر 123 متر مربع است. به نام همین خلیفه مسجدى در مناخه وجود دارد.

مسجد ذباب

ذباب نام کوه کوچکى است حدّ فاصل میان کوه احد و کوه سلع.

این منطقه از مراکز استقرار نیروهاى مسلمان در جریان جنگ احزاب بود. در بالاى کوه ذباب، چادرى براى رسول خدا (ص) نصب شده بود که از آنجا عملیات مقدماتى مسلمانان در کندن خندق و تعیین جایگاه آن نیروها را نظارت می‌کرد. در محل این چادر که نمازگاه رسول خدا (ص) در آن ایام بود، مسجدى بنا گردید که نام همان کوه، یعنى ذباب، بدان داده شد.

این سیرة حسنة مسلمانان بود که هر کجا رسول خدا (ص) نماز می‌‌گذارد، مسجدى می‌ساختند و این مسأله اعتقاد عمیق صحابه، تابعین و نسلهاى مسلمان را به مسألة تبرک نشان می‌دهد. نام دیگر این مسجد را «مسجدالرایه» گفته‌اند، گویا بدان سبب که پرچم اسلام بر بالاى کوه برافراشته بوده است. مسجد ذباب بسیار کوچک است و طول و عرض آن از چهار متر تجاوز نمی‌کند.

مسجد ثنیّه الوداع

ثنیه الوداع به مدخل ورودى شهر اطلاق می‌شود؛ جایى که از مسافران استقبال به عمل می‌آید. مدینه داراى دو ثنیه بوده است؛ یکى یه سمت مکه و دیگرى به سمت شام. آنچه اکنون باقى مانده و جاى آن مشخص است، مدخل شام است که در جادة احد قرار دارد. در این مسیر، در قسمت غرب آن، کوههاى سلع و ذباب و در سمت راست آن مسجد ثنیه الوداع قرار دارد. رسول خدا (ص) در بازگشت از تبوک، در اینجا مورد استقبال قرار گرفته است. نوجوانان شهر در مراسم استقبال این شعر را می‌خواندند که:

در روایتى دیگر آمده که این شعر در ابتداى ورود رسول خدا (ص) به محلة بنى النجار در آغاز هجرت سروده شده است. بناى فعلى این مسجد مربوط به دورة سعودى است.

مسجد بنى حرام الکبیر

گفته‌اند رسول خدا (ص) به خانه‌هاى انصار می‌آمد و در آنجا نماز می‌‌گزارد. در این که رسول خدا (ص) در مسجد بنى حرام نماز خوانده یا نه، اختلاف وجود دارد. این مسجد در شعب بنى حرام، در غرب کوه سلع و در قسمت راست جاده‌اى که به سمت مساجد فتح می‌رود، واقع شده است.

مسجد سُقیا

این مسجد در حرة سقیا قرار داشته و طبق روایتی، رسول خدا (ص) در آنجا از آب چاه سقیا وضو گرفته و براى مردم مدینه دعا کرده است. همچنین گفته‌اند که رسول خدا (ص) در مسیر حرکت به بدر در آنجا تأمل کرده و پس از سان دیدن از سپاه، افراد کم سن و سال را باز گرداند در این باره که آیا این مسجد باقى مانده یا از بین رفته است دو نظر وجود دارد. برخى بر این باورند که این مسجد از بین رفته و برخى آن را باقى می‌دانند.

در داخل محوطة بزرگ ایستگاه عنبریه که در گذشته ایستگاه قطار شهر مدینه بوده در گوشه‌ای از آن، مسجدى است بسیار کهنه و کثیف. این مسجد در آثار تاریخی، به نام مسجد سقیا شناخته شده. جایى که رسول خدا (ص) هنگام رفتن به بدر، در آنجا تأمل کردند. در یکی از نوشته‌هاى تاریخى متأخر دربارة محل آن آمده است که مسجد سقیا در داخل محوطة ایستگاه قطار در عنبره، در قسمت جنوب شرقى آن قرار دارد.[34] وقتى ما به داخل این مسجد رفتیم مشاهده کردیم که در داخل آن سه اتاق در عرض هم و محرابى در اتاق وسط قرار دارد. طول مسجد با دیوار 12 متر و عرض دیوار 4 متر متأسفانه بی‌توجهى به آن بسیار کثیف و دور از شأن یک مسجد بود.

ایتالیا در قارة اروپا. پایتخت: رم

ـ چون ایتالیا مقرّ اصلى مسیحیت در مقابل اسلام بوده در پایتخت آن یعنى شهر (رم) اجازة تأسیس مسجد نمی‌داده‌اند ولى در سالهای اخیر مسلمانان موفق به چنین امر مهمى شده‌اند.

سوئد در قارة اروپا. پایتخت: استکهلم

1- تعداد مسلمانان 240000 نفر است که بیش از  3/1 مسلمانان را ایرانیان تشکیل می‌دهند. مسلمانان در هر یک از شهرهاى سوئد براى خود مسجد دارند. مساجد شیعیان عبارتند از: الف) مسجد وحدت اسلامى در استکهلم ب) مسجد تجمع وحدت اسلامى در مالمو ج) مسجد شیعیان اثنى عشرى در یونگوپینگ د) مسجد شیعیان اثنى عشرى در مارستا ر) مسجد شیعیان اثنى عشرى در ترولهاتان.

 2- مساجد اهل سنت: (1) ـ مسجد متعلق به ترکها (2) ـ مسجد‌ بنگلادشی‌ها (3) ـ مسجد پاکستانیها (4) ـ مسجد متعلق به عربها و آفریقائیها.

3- بقیة مسلمانان در سوئد از کشورهاى عراق، سوریه، لبنان، فلسطین، آفریقا، ترکیه و یوگسلاوى سابق می‌باشند. شمار کمى از اتباع سوئد در سالهاى اخیر عمدتاً به دلیل ازدواج به دین اسلام مشرّف گردیده‌اند. در اواسط سال 1994 انجمن و همچنین مسجد مسلمانان بوسنیایى مقیم سوئد در استکهلم تأسیس گردیده است.

 

[1] کتاب مسلمانان سیاه  آمریکا

[2] اسلام در ژاپن

[3] اتحاف انوری، ج 2، ص 180

[4] همان، ص 38

[5] اقتضاء صراط المستقیم، ص 426

[6] توبه، 108

[7] تاریخ المدینه المنوره، ج 1، ص 55

[8] توبه، 108

[9] تاریخ المدینه المنوره، ج 1 ، ص 41

[10] عمدة الاخبار، ص 305

[11] تاریخ المعالم المدینه المنوره، ص 125

[12] همان، ص 155

[13] عمدة الاخبار، ص 206

[14] همان، ص 200، 201

[15] همان، ص 203

[16] همان، ص 202

[17] تاریخ المعالم المدینه المنوره، ص 150

[18] الکافی، ج 4، ص 560

[19] تاریخ المعالم المدینه المنوره، ص 121 و 122

[20] بحارالانوار، ج 97، ص 235

[21] بحارالانوار، ج 63، ج 487، ج 81، ج 82، ج 96، ص 335، ج 97، ص 213، 214، 216، 224

[22] الکافی، ج 4، ص 562

[23] عمدة الاخبار، ص 201

[24] تاریخ المعالم المدینه المنوره، ص 153، 154

[25] التحفة اللطیفة، ج 1، ص 70

[26] تاریخ المعالم المدینة المنوره، ص 147

[27] الدرالثمین فى معالم دارالرسول الامین، ص 148

[28] بحارالانوار، ج 97، ص 225

[29] بحارالانوار، ج 82، ص 81

[30] تاریخ المدینة المنوره، ج 1، ص 60

[31] بحارالانوار، ج 20، ص 23

[32] دربحارالانوار، ج 20، ص 230، از مسجد امیرالمؤمنین (ع) یاد شده است.

[33] بحارالانوار، ج 97، ص 225

[34] المعالم الأثیر فى السنّة و السیره، ص 254