طراحی وب سایت آرایشگاه مردانه بهبود

موسی خواجویی?

چکیده

این مقاله به مرور روش‌شناسی مورد استفاده در مطالعه امکان سنجی توسعه تجارت الکترونیکی در ایران، در قسمت زیرساختها می‌پردازد، و فرایندی را که بر اساس این متدولوژی دنبال شده بیان خواهد کرد. این مطالعه، سطح کنونی توسعه تجارت الکترونیکی را ارزیابی می‌کند و یک نقشه راه برای توسعه آتی تجارت الکترونیکی در کشور ارائه می‌دهد.

این مطالعه، زیرساختها را مورد توجه قرارخواهد داد و آنها را به عنوان پیش نیازهایی برای توسعه تجارت الکترونیکی در کشور توضیح می‌دهد . این زیرساختها؛ شامل نهادهای پشتیبانی، فرهنگ و مردم، آمادگی فنی، اقتصاد، و چارچوب قانونی است. هدف از مطالعه زیرساختها، مشخص نمودن تنگناهای پیش رو در مسیر توسعه تجارت الکترونیکی، و ارائه سیاستها و فعالیتهای مشخص برای توسعه تجارت الکترونیکی در سطح ملی است.

این مطالعه، بخشهای صنعتی در برگیرنده را نیز پوشش می دهد. در کل، مطالعه زیرساختها، آمادگی الکترونیکی را در سطح ملی برای توسعه تجارت الکترونیکی در کشور، مورد ارزیابی و تجزیه و تحلیل قرار می دهد.

(Enabling Factors)، این روش شناسی می‌تواند در مقایسه با مطالعات سطح اول، جزء مطالعات سطح دوم محسوب شود. در مطالعات سطح اول، یک فهرست از پیش توضیح داده شده و ثابت، از عوامل تعیین‌کننده (Enabling Factors)، به عنوان پارامترهای اصلی برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی، صرف‌نظر از مشخصات انحصاری کشورها یا تقاضا برای کاربردهای ویژه، مورد استفاده قرار خواهد گرفت. در نتیجه، منطق "یک راه‌حل برای پاسخگویی به تمام نیازها"، راهنمایی‌های  کوچکی را برای تجارت و دولت فراهم می‌آورند؛ بنابراین واقعیتهای مبهمی همانند فرصتها، در پیش روی قرار خواهند گرفت. اکثر مطالعات سطح اول آمادگی الکترونیکی، اطلاعات اندکی را درباره اینکه شاخص‌ها و پیش نیازهای آنها چگونه ساخته شده‌اند و اینکه چرا و چگونه ممکن است با تحلیل‌های ویژه تجارت الکترونیکی (E-Business) یا فرصتهای تجارت الکترونیکی تعدیل شوند، فراهم می‌آورد.

این مقاله:

1ـ  به مرور و بررسی سطح اول آمادگی الکترونیکی می پردازد؛

2ـ  نتایج را برای توسعه استراتژی تحقیقات برای پایه‌گذاری مطالعات بعدی، استخراج خواهد کرد؛

 3ـ  طراحی و نتایج اولیه مطالعات بعدی، ابتکار عملهای  آمادگی الکترونیکی (در تئوری و عمل) را به نمایش می‌گذارد. چارچوبهای  ما به صورت عمومی برای آمادگی الکترونیکی گسترش می یابند و به دنبال فراهم آوردن ابزارهایی برای جوابگویی به نیازهای مختلف کاربردهای گوناگون تجارت الکترونیکی، مشخص کردن مسیرهای مختلف تجارت الکترونیکی، و واضح نمودن امکانات در زمینه‌های  مختلف اقتصادی هستند. در این مقاله، یک نظریه ابتدایی برای به دست آوردن عوامل تعیین‌کننده و ایجاد یک مدل داده‌ای برای تکامل آمادگی فنی تجارت الکترونیکی به نمایش گذاشته خواهد شد. ابزار مدل داده‌ای، با مرجع بانکداری الکترونیکی در کشورهای مختلف، همانند کاربردهای مشخص فرصت بانکداری الکترونیکی، نشان داده خواهد شد.

کلید واژه

 ارزیابی آمادگی الکترونیکی، مطالعه امکان سنجی تجارت الکترونیکی در سطح ملی، پیش نیازها یا شاخص‌های  تجارت الکترونیکی، روش شناسی تجارت الکترونیکی، فرصتهای ایجاد ارزش، گذرگاهها، مقطع‌ها، عوامل تعیین‌کننده، تعیین مرحله، کارت امتیاز تجارت الکترونیکی، زیرساختهای تجارت الکترونیکی.

دستاوردهای فنی دهه‌های گذشته، در نتیجة حرکت سریع کشورهای ثروتمند جهان به سمت رفاه و آسایش به وجود آمده است. تجارت الکترونیکی و نرم افزارهای مرتبط با آن، به موتورهایی بسیار قدرتمند برای رشد اقتصادی و افزایش بهره‌وری تبدیل شده‌اند، و در حال تغییر شکل جهانی هستند که در آن زندگی می‌کنیم. هنوز هم جهان توسعه یافته، در حال به دست آوردن دستاوردهایی عظیم است. دیدگاه ما این است که استفاده مناسب از فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، می‌تواند کیفیت زندگی 80 درصد از جمعیت جهان را که در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند، بهبود بخشد.

شکافی بزرگ بین کشورهای ثروتمند و فقیر، در ارتباط با رفاه اقتصادی و وضعیت اجتماعی دیده می‌شود، و این شکاف، در رابطه با فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، بسیار آزاردهنده است. در حالی که رشد اینترنت و دیجیتالی شدن مستمر جامعه در بیشتر کشورهای در حال توسعه جریان دارد، رهبران بسیاری از ملتهای درحال توسعه سعی دارند تا راهکارهایی را پیدا کنند که کشورهای آنها بتوانند با تغییرات سریعی که در اطراف آنها جریان دارد، از طریق برنامه‌ریزیهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت یا بلندمدت، همراه شوند. از زمان مطرح شدن تجارت الکترونیکی در دهه 1990، بسیاری از کشورها، در توسعه طرحهای جامع فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، و استراتژیهای تجارت الکترونیکی در سطح ملی، سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

دولت جمهوری اسلامی ایران، به اجرای طرح مطالعه امکان سنجی تجارت الکترونیکی در سطح کشور تصمیم گرفت و وزارت بازرگانی، مأمور شد تا یک طرح استراتژیک را برای اجرای این پروژه ارائه کند.

(Vertical Sectors)، آمادگی زیرساختها، تناسب بهترین تجربیات بین المللی، سهم دولت در اقتصاد و غیره  نام برد.

روش شناسی مورد استفاده برای این مطالعه، طوری طراحی شده است که این اطمینان را ایجاد کند که فرایند توسعه بر اساس مشخصات منحصر به فرد ایران اتفاق می افتد. خروجی نهایی، یک نقشه راه است که استراتژی تجارت الکترونیکی را توضیح می‌دهد و به نیازهای مخصوص ایران پاسخ می‌دهد.

چارچوب انجام مطالعه، بر مبنای 4 مرحله برنامه‌ریزی استراتژیک است که عبارت‌انداز: "وضعیت موجود"، ارزیابی سطح کنونی توسعه تجارت الکترونیکی ایران، "وضعیت مطلوب"، مشخص کردن عوامل تعیین‌کننده (پیش نیازها) برای توسعه تجارت الکترونیکی در ایران، "تجزیه و تحلیل شکاف"، ارزیابی اندازه شکاف بین وضعیت موجود و وضعیت مطلوب، و در نهایت، "نقشه راه" که طرحی را برای توسعه تجارت الکترونیکی در ایران ارائه می‌کند. در مورد زیرساختها، مرحله 2 عملاً قبل از مرحله 1 به پایان می‌رسد؛ زیرا مشخص کردن عوامل تعیین‌کننده برای تجارت الکترونیکی، قبل از ارزیابی وضعیت کنونی ایران، مهم است.

تمرکز اصلی بخش "وضعیت مطلوب"، روی مشخص کردن عوامل تعیین‌کننده تجارت الکترونیکی در میان زیرساختهاست. از این عوامل تعیین‌کننده، در بخش "وضعیت موجود"، برای تشخیص وضعیت کنونی ایران و تعیین اولویتهای توسعه تجارت الکترونیکی تحت پوشش در مرحله 3؛ یعنی "تجزیه و تحلیل شکاف"، استفاده می‌شود.

این مطالعه، زیرساختهایی را به عنوان آمادگی الکترونیکی در سطح کشور برای توسعه تجارت الکترونیکی بیان می‌کند که به عنوان پیش نیازهایی برای توسعه موفقیت‌آمیز تجارت الکترونیکی، توضیح داده شده‌اند. این پیش نیازها؛ شامل نهادهای پشتیبانی (لجستیک)، فرهنگ و مردم، آمادگی فنی، اقتصاد و چارچوب حقوقی است. هدف از مطالعه زیرساختها، تعیین گلوگاههای پیش رو در مسیر توسعه تجارت الکترونیکی، و ارائه سیاستها و فعالیتهای مخصوص، برای پیشبرد فرایند توسعه تجارت الکترونیکی در سطح ملی است.

این مطالعه، همچنین بخشهای صنعتی در برگیرنده، مالی، گردشگری، خودرو‌سازی، مخابرات، نفت و گاز، و شبکه توزیع را در بر می‌گیرد. هدف از مطالعه بخش در برگیرنده (Vertical Sector)، تعیین‌کردن ابتکار عملهای مشخصی است که بتوان از آنها برای پیشبرد فرایند توسعه تجارت الکترونیکی در این بخشها، و افزایش مجموع بهره‌وری و رقابت در این بخش استفاده کرد.

حوزه کلی مطالعه در نمودار (1) نشان داده شده است. این مطالعه، 4 زیرساخت، 6 بخش برخوردارشونده، 8 کشور شاخص، و جنبه‌های  اقتصادی را در بر می‌گیرد.

 

در بخش بعد، زیرساختهای روش‌شناسی مورد استفاده در مطالعه زیرساختها، توصیف خواهد شد. این روش شناسی، اساساً از روش شناسی CID گرفته شده است که توسط دانشگاه هاروارد معرفی شده است.

مطالعه زیرساختها در کشورهای توسعه یافته

در اکثر متون، معانی شاخص‌ها یا نشانگرهای آمادگی الکترونیکی، مترادف معانی پایه‌ها یا پیش نیازهاست که از آنها در این مطالعه استفاده شده است. در این بخش، ما مزایای اصلی متدولوژی خود را در مقایسه با متدولوژی‌های دیگر ارزیابی‌های معروف آمادگی فنی بیان می‌کنیم، و تکنیک‌هایی را ارائه می‌کنیم که از آنها برای اختصاصی ‌کردن و بومی‌سازی متدولوژی پایه بر اساس مقالات MIT استفاده شده است.

آمادگی الکترونیکی در نسل اول

مطالعات انجام شده در زمینه بیان مشکلات آمادگی الکترونیکی به اندازه کافی، زیاد است. تعداد این مطالعات به این دلیل زیاد است که آنها نظر و علاقه‌ها، روشها و دیدگاههای شرکتهای مشاوره‌ای، محققان دانشگاهی، و سازمانهای دولتی، ملی و بین‌المللی را بازتاب می‌کنند. به این دلیل به این تحقیقات نیاز است که ارائه نظرات صحیح درباره واقعیتهای موجود یا روشها، مخصوصاً آنهایی که اتفاق افتاده‌اند، مشکل است. با وجود تلاشهای بی‌سابقه، این مطالعات، محدود به پشتوانه‌های  تئوریک هستند، و از طرف دیگر، با کمبود زیرساختهای محکم برای تجزیه و تحلیل تجربی مواجه‌اند. همان‌گونه که مشخص شد، این مطالعات، راهنمایی‌های کمی را برای تجارت و دولت فراهم آورده‌اند، و یا حتی درک واقعیتها و فرصتها را مشکل کرده‌اند. علی‌رغم این واقعیت، با نگاهی دقیق‌تر، حد نصابهای به‌دست آمده تا کنون، به "خط شروع" موقعیت کنونی تبدیل شده‌اند؛ گرایشهای مرکزی را بیان می‌کنند، و برخی بینش‌های  مهم را (اگر قابل مشاهده نباشند) برای بررسی بیشتر برای کمک به کاهش عدم اطمینان و ابهام، هم در عمل و هم در تئوری، فراهم می‌کنند.

سرشماری ارزیابی‌های  آمادگی الکترونیکی در اولین سطح نشان می‌دهد که تقریباً 137 کشور، حداقل با یک مجموعه از ابزارها ارزیابی شده‌اند؛ 55 کشور حداقل 5 بار توسط سازمانهای مختلف ارزیابی شده‌اند؛ 10 کشور بیش از 8 مرتبه مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند، و بسیاری از کشورهای توسعه نیافته، اصلاً مورد ارزیابی قرار نگرفته‌اند. از نظر متدولوژیک، اکثر ارزیابی‌ها بر پایه مطالعات آماری یا نظرسنجی‌ها، موارد کشوری، مصاحبه‌های ویژه، و ارزیابی‌های فشرده آمادگی فناوری اطلاعات برای رشد اقتصادی و  یا برای فرصتهای تجاری توضیح داده شده در اکثر زمینه‌های عمومی، انجام شده‌اند. نکات مهم در جدول (1) نشان داده شده‌ است.

 

 

 

جدول 1 ـ ارزیابی آمادگی الکترونیکی

آمادگی الکترونیکی در نسل دوم

دیدگاه دانشگاه MIT، با ارائه یک تعریف عملیاتی از آمادگی برای مرحله ادراکی همانند اهداف اندازه‌گیری آغاز می‌شود. بر این اساس، ما یک مدل داده‌ای را برای تجزیه و تحلیل نیازهای کلیدی آمادگی فرموله کرده‌ایم که به طور نزدیکی با چارچوب ادراکی، سازگاری دارد و به اطمینان دادن نسبت به انسجام داخلی در استراتژی اندازه‌گیری ما اختصاص دارد. مرحله بعدی، متعهد شدن ارزیابی اولیه مسیرهای انتخابی به سمت آمادگی الکترونیکی درون و بین ابعاد مختلف آمادگی سازگار با مخالفت با پیشنهاد "یک اندازه مناسب برای تمام اهداف" است.

این مسیرهای انتخابی، پایه‌ای را برای بیانهای تجربی ارزیابی‌ها بر مبنای فرصت برای نرم‌افزارهای در این زمینه، با توجه به نوع مشخصی از فرصت آمادگی الکترونیکی، در یک حوزه مشخص می‌کنند. بر این اساس، ما سعی کردیم که معیاری مرتبط را برای سیستم‌های مورد نظر برای فرصت تعریف شده، تعریف کرده و فرموله کنیم.

دیدگاه ما بر اساس واقعیتهای وضعیت مخصوص، و در نتیجه جست‌وجو به دنبال فرصتهای بر مبنای ارزش، متناسب با پتانسیلهای عملیاتی موجود شکل گرفته است. در ضمن، تلفیق یک توضیح عملیاتی با یک مدل داده‌ای، عمیقاً چشم‌انداز نمونه‌برداری، مقیاس‌بندی، و اعتبار را افزایش داده است. به علاوه، این امر باعث شد که تجزیه و تحلیل‌کنندگان بتوانند تحقیقاتی تقریباً سفارشی را انجام دهند که این سفارشی کردن می‌تواند  با توجه به سطح اقتصاد، صنعت، شرکت، فرصت، سرمایه‌گذار و غیره انجام شود. این خصوصیتها، به همراه هم، یک چارچوب قوی برای مطالعات آمادگی الکترونیکی فراهم می‌آورند.

بعضی عوامل آمادگی الکترونیکی آموزنده‌تر از دیگر عوامل هستند؛  لیکن دانستن اینکه کدام عوامل برای کدام مقطع‌ها مهم هستند، و اینکه چرا و چگونه مفید است و در ضمن، مقطع‌های آمادگی الکترونیکی، ثابت نیستند. این مقطع‌ها موضوعاتی برای سرمایه‌گذاری، سیاست و میزبانی عوامل اقتصاد اجتماعی زمینه‌ای هستند.با اعمال این تغییر‌پذیری (و انعطاف پذیری)، کشورهای مختلف می‌توانند سرمایه‌گذاری کنند و سرمایه‌گذاری آنها روی گذرگاههای مختلفی به سمت آمادگی الکترونیکی بیشتر در کل و یا به سمت آمادگی الکترونیکی هدف به سمت یک فرصت مشخص است. خوب است بپرسیم که:  دقیقاً کدام مقطع‌ها ؟ گذرگاههایی از کجا و به کجا؟ و برای کدام نوع از فرصتها؟ ما از اصطلاح مقطع برای پوشش دو مجموعه از خصوصیات ساختاری متمرکز بر روی افزایش آمادگی الکترونیکی استفاده می‌کنیم: یکی مربوط است به وضعیت کلی دسترسی، و دیگری مربوط است به ظرفیت به کارگیری عوامل دسترسی آماده. همچنین از اصطلاح گذرگاه برای اشاره به نرم‌افزارهای وابسته به محتوا یا مکانیسم‌های توزیع فراهم شده توسط زیرساختهای موجود، وجود خدمات پشتیبانی، گسترش دسترسی و غیره استفاده می‌کنیم.

از چارچوب ادراکی و مدل داده‌ای همراه آن، به عنوان راهنمایی برای سنجش عملکرد گذشته به گستردگی ممکن، و برای تعیین متغیرهایی که شاخص‌های مهمتری از دسترسی و ظرفیت هستند، استفاده می‌شود. از آنجا که این وضعیتها از جهت قالب و نوع طبیعت کاملاً یکسان نیستند، ما به آنها به عنوان مجموعه‌ای از دسته‌ها می‌نگریم. منظور ما از دسته‌ها، مجموعه‌ای از متغیرها در داخل و در طول حوزه دسترسی، ظرفیت و فرصت است که بیشترین همبستگی داخلی را با مجموعه زیربنایی خصوصیات 3 دارند.

هر دسته، به نوبت، شامل مجموعه‌ای از عوامل تشکیل دهنده است که باید وجود داشته باشد ـ به یک درجه یا درجه دیگرـ برای اشاره کردن به درجه مرتبط آمادگی الکترونیکی در هر وضعیت خاص یا برای هر فرصت (یا هدف) ویژه که عناصر قابل‌اندازه‌گیری مدل داده‌ای هستند. با گسترش این عوامل، پرسشی تجربی که مطرح می‌شود این است که کدام متغیرها، کدام دسته‌ها را تحت الشعاع قرار می‌دهند؟ در نبود دستورات تئوریک، به راحتی می‌توانیم بگوییم که ما به طور تجربی از روش آزمون و خطا پیروی کردیم. اندازه‌گیری‌های آماری با استفاده از ظاهر مشخصات داده‌ها به همراه مقایسه‌ها در میان و در طول موارد، انجام شد. شکل (3) آمادگی الکترونیکی را در زمینه قلمروها و دسته ها نشان می‌دهد.

آمادگی الکترونیکی: قلمروها و گروهها

1ـ دسترسی          (الف) زیرساخت

(ب) خدمات

2ـ ظرفیت (الف) عوامل اجتماعی

(ب) عوامل اقتصادی

(ج) عوامل سیاسی

3ـ فرصتها (الف) نفوذ فرصتها

(ب) کاربردهای ویژه

نمودار راداری (2)، اختلافاتی را که درون و بین کشورهای عضو مجموعه متغیرهای کلیدی آمادگی الکترونیکی قرار دارد، بیان می‌کند؛ و اثر مرتبط عوامل کلیدی دسترسی و ظرفیت را در نتایج بانکداری الکترونیکی (با در نظر گرفتن کاربردهای کلی و مشخص یا فعالیتها) مورد تأکید قرار می‌دهد. این عوامل، به تعیین چالشهای مخصوص کشور؛ ازجمله مشکلات و فرصتها کمک می‌کند و بنابراین، روشن می‌نماید که کجا ممکن است احتیاج به توسعه استراتژیهای سیاسی و یا تمرکز سرمایه‌گذاریهای آینده باشد.

برای بیان گرافیکی و تسهیل مقایسه‌ها، 18 متغیری که از آنها برای ایجاد مقطع‌ها استفاده می‌شود، با مقیاس 0 تا 10 شماره‌گذاری شده‌اند (کمترین صفر ـ مرکز نمودار، و بیشترین 10).

نتایج فرصت، به عنوان درصد جمعیت خاص 19 نشان داده شده است.

ـ مقطع (1) بیانگر گروههای دسترسی و ظرفیت چارچوب آمادگی الکترونیکی و نفوذ کلی فرصت است. این مقطع تلاش می‌کند که چکیده عملکرد کشور در (یا آمادگی برای) فرصت مخصوص در نظر گرفته شده را به دست آورد.

ـ مقطع (2) بیانگر دو گروه از چارچوبهای آمادگی الکترونیکی (دسترسی، ظرفیت) و فرصت نفوذ کلی، در میان عوامل تعیین‌کننده (یعنی پشتیبان) است.

ـ مقطع (3) بیانگر بعد فرصت چارچوب آمادگی الکترونیکی (کاربرد کلی و مشخص نفوذ) است.

ـ مقطع (4) بیانگر دو گروه از حوزه فرصتها در میان عوامل تعیین‌کننده است.

مطالعات زیرساختها برای کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته

جهان شبکه‌ای، یک پیشه ور در یک دهکده روستایی است که از کامپیوتر مرکز جامعه‌اش برای فروش کارهای دستی‌اش روی شبکه جهانی اینترنت استفاده می‌کند. دسترسی مستقیم کارمندان امور بهداشت به بانکهای اطلاعاتی آخرین تحقیقات مشورتی نیز، نمونه‌ای از این جهان شبکه‌ای است.

دانش آموزان و دانشجویان در کشورهای مختلف، از طریق شبکه جهانی اینترنت، در پروژه‌های علمی مختلف با هم همکاری می‌کنند. برنامه نویسان، نرم افزارهای سفارشی را برای کاربران دور، از طریق اینترنت ایجاد می‌کنند. مأموران خرید دولت، از شبکه جهانی اینترنت برای خریدها و قراردادها استفاده می‌کنند. کشاورزها از سیستم‌های قابل حمل برای اطلاع از قیمتهای بازار استفاده می‌کنند.

ایجاد فرصتهای تازه

شاخص آمادگی، نشان‌دهنده این است که جامعه تا چه حد برای مشارکت در جهان شبکه‌ای آماده است. این امر، از طریق سنجش پیشرفتهای مرتبط با جامعه در نواحی‌ای که برای اتخاذ فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) مهمتر هستند و کاربردهای مهمتر فناوریهای  اطلاعات و ارتباطات (ICT) محسوب می‌شوند، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. برای نیل به این هدف، مطالعات CID راهکارهایی را ارائه می‌کند و روش شناسی‌هایی را برای حرکت کشورهای توسعه نیافته به سوی جهان شبکه‌ای و دنیای الکترونیک پیشنهاد می‌کند.

ارزشی که جامعه به ارزیابی آمادگی‌اش می‌دهد، در تخمین فرصتها و چالشهای منحصر به فرد آن نهفته است. اکثر جوامع، اختصاصاً در تمام نواحی مورد ارزیابی، آماده نیستند. یک جامعه ممکن است برای بعضی کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) وضعیت خوبی داشته باشد، ولی نتواند از دیگر کاربردهای آن استفاده کند. حوزه و جزئیات نتیجه مقاله، آمادگی را به ابزاری قدرتمند برای مشخص کردن اولویتهای استراتژیک کشور برای توسعه تجارت الکترونیکی تبدیل می‌کند.

این مقاله ابزاری است که به طور سیستماتیک، ارزیابی عوامل متعددی را که آمادگی شبکه‌ای جامعه را در جهان توسعه یافته توضیح می‌دهند، سازماندهی می‌کند. این مقاله، به مشارکت مهم و تفسیر بخشی از کاربرانش نیاز دارد و به بررسی برخی از موضوعات مختلف نشانگرها می‌پردازد، و هر کدام را با توجه به سطح پیشرفته بودن در مراحل 1 تا 4 دسته‌بندی می‌کند. این مقاله، نه تنها هیچ توصیه یا پیشنهادی را مبنی بر اینکه تنها مسیر حرکت از گام دوم به گام چهارم، مسیر سوم است، ارائه نمی‌کند؛ بلکه هیچ امتیاز کلی نیز ارائه نمی‌دهد. این مقاله، تنها به دنبال پیشنهاد کردن یک نقطه شروع در فرایند برنامه‌ریزی فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) است.

موضوعات در پنج گروه دسته‌بندی شده‌اند:

دسترسی شبکه‌ای: در دسترس بودن، هزینه و کیفیت شبکه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، خدمات و تجهیزات چه هستند؟

جامعه شبکه‌ای: گستردگی استفاده افراد از فناوریهای اطلاعات و ارتباطات، در حوزه کاری و زندگی خصوصی‌شان تا چه اندازه است؟ آیا فرصتهای قابل توجهی برای آنهایی که دارای مهارتهای فناوری اطلاعات و ارتباطات‌ هستند وجود دارد ؟

اقتصاد شبکه‌ای:سازمانها و دولتها چگونه از فناوریهای اطلاعات و ارتباطات برای تعامل با مردم و یکدیگر استفاده می‌کنند؟

سیاست شبکه‌ای: نقش محیط سیاسی برای پیشبرد یا جلوگیری از افزایش اتخاذ فناوری اطلاعات و ارتباطات و استفاده از آن تا چه حد است؟

عوامل تعیین‌کننده

در این بخش، شاخص‌های اجزای عوامل تعیین‌کننده، ارائه شده است تا پیش شرطها را برای استفاده از شبکه با کیفیت بالا؛ همانند پتانسیل برای گسترش آینده  شبکه و استفاده از آن در کشور، بازتاب کنند.

چهار شاخص فرعی که عوامل تعیین‌کننده را قدرتمند می‌سازد (با شاخص‌های خرد سازنده آن در پرانتز) عبارت‌اند از:

ـ   دسترسی شبکه‌ای (زیرساخت اطلاعاتی و سخت افزار، نرم افزار، و پشتیبانی)؛

ـ  سیاست شبکه‌ای (سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، محیط تجاری و اقتصادی)؛

ـ  جامعه شبکه‌ای (آموزش شبکه‌ای، فرصتهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و سرمایه اجتماعی)؛

ـ  اقتصاد شبکه‌ای (تجارت الکترونیکی، دولت الکترونیکی، زیرساخت عمومی).

(ICT) را مهیا می‌کند. سیاست شبکه‌ای، به محیط سیاسی اطلاعات و ارتباطات؛ از جمله وضعیت تجاری و اقتصادی مربوط می‌شود. جامعه شبکه‌ای به ارزیابی کیفیت آموزش با استفاده از فناوریهای اطلاعات و ارتباطات، و گستردگی استفاده از آن در فرایند آموزش، گستردگی فرصتها در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، و عوامل اجتماعی و جغرافیایی می‌پردازد. در نهایت، اقتصاد شبکه‌ای، گسترش مشارکت بخش خصوصی و دولتی را در جهان شبکه‌ای و کیفیت دسترسی زیرساخت مکمل را در نظر می‌گیرد.

استفاده از عوامل تعیین‌کننده برای افزایش استفاده از شبکه

موقعیت مرتبط ملتها در شاخص اجزای عوامل تعیین‌کننده و استفاده از شبکه، یکی از آشکارترین و جالب‌ترین عناصر شاخص آمادگی را تشکیل می‌دهد. امتیاز بالا در عوامل تعیین‌کننده، بسیار مهم است؛ ولی الزاماً دلیل عملکرد خوب در استفاده از شبکه، و یا حتی عدم عملکرد خوب آن نیست. در دسترس بودن، نشانگر خوبی برای سطح استفاده از اینترنت است؛ لیکن در دسترس بودن محصول دو عامل است: هزینه دسترسی و درآمد کاربران. تجزیه و تحلیل‌های ما نشانگر این امر است که هر دوی این عوامل، از لحاظ آماری، به طور قابل‌ملاحظه‌ای در توجیه سطح استفاده از اینترنت در میان کشورها مهم است. لازم به یادآوری است که هزینه خالص دسترسی به اینترنت، مانعی جدی در راه گسترش ارتباط با جهان در حال توسعه به حساب می‌آید.

عوامل تعیین‌کننده چگونه روی یکدیگر و روی مجموع استفاده از شبکه تأثیر می‌گذارند؟

(ICT) و یا هر یک از عناصر دیگر منفرد در عوامل تعیین‌کننده، می‌تواند به تنهایی مجموع سطح استفاده از شبکه را مشخص کند. تحقیقات ما تا به امروز نشان می‌دهد که تمام این‌ عوامل مهم هستند؛ لیکن، از آن جایی که این عوامل، ارتباطات محکمی با یکدیگر دارند، مشکل است که هر یک از اجزای منفرد عوامل تعیین‌کننده را از هم جدا کنیم. ما امیدواریم که مشاهدات، تجربیات و تجزیه و تحلیل‌ها در آینده به ما این امکان را بدهد که وارد جزئیات نقشهای مشخص عوامل تعیین‌کننده در افزایش استفاده از شبکه شویم. نمودار (4) اجزای آمادگی شبکه‌ای را نشان می‌دهد.

نمودار 4  ـ اجزای شناسایی شده آمادگی شبکه‌ای توسط دانشگاه هاروارد

منبع :            World Economic Forum; Center for international Development at Harvard University; McKinsey.

لیکن، کاربران این مقاله باید مرحله کنونی جامعه خود را در هر یک از موضوعات آمادگی مشخص کنند. جوامع ممکن است در تثبیت موقعیتشان در مرحله‌ای مشخص در بعضی موضوعات، با مشکلاتی مواجه شوند؛ زیرا ممکن است با بعضی از شاخص‌های آن مرحله، تطابق نداشته باشند. جامعه در مواجهه با این موقعیت، باید به طرز واقع‌گرایانه‌ای مشخص کند که کدام شاخص، بیشتر با اهداف فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) آن جامعه مرتبط است. در حالی که این مقاله، به تنهایی هیچ توصیفی برای آمادگی افزایش‌یافته ارائه نمی‌کند؛ لیکن برای ایده دادن به جوامع، درباره موقعیت کنونی آمادگی برای مشارکت در جهان شبکه‌ای، مفید است. برای تصمیم‌گیری در مورد مقصد حرکت، هر جامعه باید ابتدا بداند که کجا قرار گرفته است. به علاوه راهکارها، زیرساختی را مقابل هر محیط برای تبادل نظر در زمینه برنامه‌ریزی قرار می‌دهد و این مرحله، گام مهمی در ارائه سیاست مناسب و تصمیمات سرمایه‌گذاری است.

وضعیت حداقل ضروری برای آمادگی، دسترسی به زیرساختهای کافی شبکه‌ای است. بدون دسترسی به شبکه‌های ارتباطی جهانی، هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند در جهان شبکه‌ای مشارکت کند. شاخص دسترسی از طریق ترکیب شاخص‌های فراهم بودن، و در دسترس بودن استفاده از خود شبکه؛ مانند سخت افزار و نرم افزار مورد نیاز برای استفاده از شبکه تعیین شده است. کیفیت و سرعت شبکه نیز در تشخیص چگونگی استفاده از اینترنت مهم است. جهت‌گیری فراهم‌کنندگان خدمات دسترسی برای مشتری، یک عامل اصلی در اتخاذ نرم افزارهای شبکه‌ای و استفاده از آن است.

به دلیل افزایش اهمیت و مشخصات منحصر به فرد اینترنت که یک بستر جهانی را هم برای داده‌ها (به طور رو به افزایشی) و هم برای خدمات صوتی فراهم می‌کند، ارزیابی دسترسی شبکه‌ای، باید علاوه بر دسترسی به داده و صدا، در زمینه دسترسی به اینترنت نیز صورت پذیرد. اهمیت اینترنت تنها به افزایش در زمینه‌های تجارت جهانی و ارتباطات ادامه خواهد یافت. برای مثال، از عوامل تعیین‌کننده زیر، در زمینه ارزیابی دسترسی شبکه‌ای استفاده می‌شود:

-       زیرساخت اطلاعاتی؛

-       فراهم بودن اینترنت؛

-       در دسترس بودن اینترنت؛

-       سرعت و کیفیت شبکه؛

-       سخت افزار و نرم افزار؛

-       خدمات و پشتیبانی.

(unchartered terrain) را کشف کردند که اولویت کمی به آن داده شده است، و با اتکا به روش سعی و خطا در ارزیابی، موانعی بر سر راه آن قرار گرفته است. بنابراین، این نکته قابل ذکر است که ارزیابی‌ها می‌تواند بعضی زیرساختها را برای فکر کردن درباره مرحله بعدی، برای تئوری و تعیین سیاست سطح بعدی آمادگی الکترونیکی فراهم نماید.

ابزارهای سنجش

دیدگاه ما با ارائه یک تعریف عملیاتی از آمادگی برای مرحله ادراکی؛ همانند اهداف اندازه‌گیری آغاز می‌شود. بر این اساس، ما یک مدل داده‌ای را برای تجزیه و تحلیل نیازهای کلیدی آمادگی فرموله کرده‌ایم که به طور نزدیکی، با چارچوب ادراکی سازگاری دارد. مدل داده‌ای به اطمینان دادن نسبت به انسجام داخلی در استراتژی اندازه‌گیری ما اختصاص دارد. مرحله بعدی، متعهد شدن ارزیابی اولیه مسیرهای انتخابی به سمت آمادگی الکترونیکی درون و بین ابعاد مختلف آمادگی سازگار با مخالفت با پیشنهاد "یک اندازه مناسب برای تمام اهداف" است. این مسیرهای انتخابی، پایه‌ای برای بیان تجربی ارزیابی‌های بر مبنای فرصت، برای سیستم‌های اساسی، با توجه به نوع مشخصی از فرصت آمادگی الکترونیکی، در یک حوزه مشخص است. بر این اساس، ما سعی کردیم که معیاری مرتبط را برای سیستم‌های با هدف انتخابی، برای فرصت تعریف شده، تعریف کرده و فرموله کنیم.

سنجش دسترسی شبکه‌ای

شاخص فرعی دسترسی شبکه‌ای؛ شامل متغیرهایی مرتبط با زیرساخت ارتباطات از راه دور و اطلاعات، فراهم بودن نرم افزار و سخت افزار، و خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در محل است. به طور واضح‌تر، هر جا که شبکه وجود ندارد، و هر جا که هیچ مکانیسمی برای پشتیبانی کاربران وجود ندارد، استفاده از مزایای جهان شبکه‌ای نیز غیرممکن است. کشورهای پیشرو در زمینه دسترسی شبکه‌ای؛ عبارت‌اند از ایالات متحده، سوئد، فنلاند، دانمارک، و انگلستان؛ در حالی‌که زیمبابوه، پاراگوئه، بنگلادش، نیجریه، و ویتنام در 5 ردیف آخر جای گرفته‌اند. آفریقای‌جنوبی رتبه خوبی را در مقایسه با مجموع سطح درآمدش، در زمینه دسترسی شبکه‌ای کسب نموده است؛ در حالی‌که یونان در مقایسه با آن رتبه خوبی ندارد. در برخی از کشورهای دارای صنایع نرم‌افزاری بسیار پیشرفته، به نظر می رسد که صنعت نرم افزار و خدمات محلی فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، از توسعه زیرساخت محلی پیشی گرفته است که این کشورها؛ شامل حکومت اشغالگر قدس، ایرلند، و هند است و تمام شرکتهای این کشورها، در هر صنعت نرم‌افزاری، در میان بهترین‌های جهان قرار دارند. برای نمونه، هند در رده 51 در زمینه دسترسی شبکه‌ای قرار گرفته است؛ این نتیجه، در رابطه با رتبه 65 آن در زیرساخت اطلاعاتی بدتر می‌شود؛ در حالی‌که هند، حائز رتبه 34 در سخت افزار، نرم افزار، و پشتیبانی است.

سنجش سیاست شبکه‌ای

شاخص فرعی سیاست شبکه‌ای، مرحله رقابت در بخشهای ارتباطات از راه دور و فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) را مانند مجموع وضعیت تجاری و اقتصادی دربرمی‌گیرد. در این زمینه، بهترین امتیازات، متعلق به فنلاند، سنگاپور، ایالات متحده، ایسلند، و هنگ‌کنگ است؛ یعنی کشورهایی که حائز بالاترین رتبه‌ها در رتبه‌بندی NRI هستند. زیمبابوه، نیکاراگوئه، هندوراس، نیجریه، و بنگلادش، پایین‌ترین امتیازات را کسب کرده‌اند. همان‌گونه که در نمودار 5 دیده می‌شود، بسیاری کشورها تغییرپذیری زیادی را بین رتبه‌بندی آنها در سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و محیط تجاری و اقتصادی شاخص‌های خرد، نشان داده‌اند. برای نمونه:

کاستاریکا به دلیل امتیاز نسبتاً مطلوبش (40) در تجارت و اقتصاد،  در رده 35 در سیاست شبکه‌ای قرار گرفته است.

-     شاخص خرد محیطی، ولی فقیرترین کشور (57 ام) در زمینه شاخص خرد سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، اساساً به دلیل ادامه انحصار ارتباطات راه دور ملت در این رتبه قرار گرفته است.

-     در هیچ یک از کشورهای لیتوانی، موری تیوس، اسلوونی، لهستان، و ترینیداد و توباگو، رقابت در زمینه ارتباطات راه دور وجود ندارد که این امر نشان‌دهنده شیوه‌های مشابه وضعیت اقتصادی نسبتاً خوب با وجود محیطهای سیاسی ضعیف است.

-     بسیاری کشورها؛ مثل برزیل، کلمبیا، و ونزوئلا، روندی مخالف را از خود نشان داده‌اند. این کشورها، فاصله‌ای بزرگ با سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)  نسبتاً کارآ دارند، و محیط تجاری و اقتصادی بسیار کم کیفیت‌تری را دارا می‌باشند.

سنجش جامعه شبکه‌ای

شاخص فرعی جامعه شبکه‌ای، از ترکیب شاخص‌های آماری جمعیت ملتها، سطح آموزشی، و گستردگی فناوریهای اطلاعات و ارتباطات (ICT) در هر کدام از سیستم‌های آموزشی تشکیل شده است که تمام این عوامل، به ابزاری برای گسترش فناوریهای اطلاعات و ارتباطات (ICT) عمل می‌کنند. چهار بازیگر اصلی در این زمینه؛ عبارت‌اند از: فنلاند، ایالات متحده، هلند، ایسلند، و نروژ؛ در حالی که بولیوی، گواتمالا، نیجریه، نیکاراگوئه، و بنگلادش در آخرین جایگاهها قرار دارند.

سنجش اقتصاد شبکه‌ای

(ICT) است. در این زمینه، 5 بازیگر اصلی؛ عبارت‌اند از: فنلاند، ایالات متحده، سوئد، سنگاپور، و ایسلند؛ در حالی‌که هندوراس، نیجریه، رومانی، بولیوی، و بنگلادش در 5 ردیف آخر قرار دارند. لازم به ذکر است، کشورهایی نیز وجود دارند که در هر اقتصاد شبکه‌ای، یکی از پیش‌برندگان مثبت ابتدای آمادگی شبکه‌ای در رابطه با دیگر عوامل تعیین‌کننده هستند.

چرا CID ؟

این بخش توصیف می‌کند که چرا از CID برای مطالعه آمادگی الکترونیکی ایران برای تجارت الکترونیکی استفاده شد.

مطالعات مختلف جهانی، شاخص‌های زیر را برای ارزیابی ارائه کرده‌اند.

ارزیابی APEC از آمادگی تجارت الکترونیکی

به جهت "آمادگی برای تجارت الکترونیکی"،  6 موضوع اندازه‌گیری می‌شود:

-       زیرساخت و فناوری پایه (سرعت، قیمت، دسترسی، رقابت بازار، استانداردهای صنعت و سرمایه‌گذاری خارجی)؛

-       دسترسی به خدمات شبکه‌ای (پهنای باند، تنوع صنعت، کنترلهای صادرات و مقررات کارتهای اعتباری)؛

-       استفاده از اینترنت (استفاده در تجارت، دولت و خانه‌ها)؛

-       تبلیغ و تسهیل (استانداردهای هدایت صنعت)؛

-       مهارتها و منابع انسانی (آموزش فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و نیروی کار)؛

-       آماده شدن برای اقتصاد دیجیتالی (مالیاتها و تعرفه‌ها، صنعت خودگردان، مقررات دولتی و اعتماد مشتری).

راهنمایی آمادگی CSPP برای زندگی در جهان شبکه‌ای

راهنمایی CSPP اندازه‌گیریهایی را در 5 موضوع انجام می‌دهد:

-       زیرساخت؛

-       دسترسی؛

-       نرم افزارها و خدمات؛

-       اقتصاد؛

-       "تعیین‌کننده‌ها" (سیاست، محرمانه بودن، امنیت و حضور در همه جا).

تحقیق هرمی اکونومیست درباره رتبه بندی آمادگی الکترونیکی

گزارش، 6 ناحیه را اندازه‌گیری می‌کند:

-       ارتباط (30 درصد)؛

-       محیط تجاری (20 درصد)؛

-       مصرف‌کننده تجارت الکترونیکی و اتخاذ تجارت (20 درصد)؛

-       محیط حقوقی و قانونی  (15 درصد)؛

-       پشتیبانی خدمات الکترونیکی (10 درصد)؛

-       زیرساخت اجتماعی و فرهنگی (5 درصد).

IDC: شاخص جامعه اطلاعاتی

مطالعات، بر مبنای 4 شاخص انجام می‌شود:

-       زیر ساخت کامپیوتر؛

-       زیر ساخت اطلاعات؛

-       زیر ساخت اینترنت؛

-       زیر ساخت اجتماعی.

KAM: ماتریس ارزیابی دانش

مطالعات، بر مبنای 5 شاخص انجام شد:

-       شاخص عملکرد؛

-       انگیزه های اقتصادی و نظامهای سازمانی؛

-       آموزش و منابع انسانی؛

-       سیستم ابداعی؛

-       زیر ساخت اطلاعات.

ریسک تجارت الکترونیکی McConnell بین‌المللی

استفاده از فرصت آمادگی الکترونیکی جهانی گزارش، 5 ناحیه را اندازه‌گیری می‌کند:

-       ارتباط (زیر ساخت، دسترسی و قیمت)؛

-       رهبری الکترونیکی (سیاستها و مقررات دولت)؛

-       امنیت اطلاعات (مالکیت معنوی، محرمانه بودن و امضای الکترونیکی)؛

-       سرمایه انسانی (آموزش فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و نیروی کار ماهر در دسترس)؛

-       شرایط تجارت الکترونیکی (E-Business) (رقابت، ثبات سیاسی و مالی، سرمایه‌گذاری خارجی و  زیرساخت مالی).

Metric-net : شاخص تکنولوژی جهانی 2002

گزارش، 5 ناحیه را بررسی می‌کند[1]:

-       شغلهای علمی؛

-       جهانی‌سازی؛

-       پویایی اقتصاد و رقابت؛

-       تبدیل‌شدن به اقتصاد دیجیتال؛

-       ظرفیت خلاقیت تکنولوژیکی.

شاخص آمادگی شبکه (NRI) CID، هاروارد

شاخص آمادگی شبکه، بر مبنای دو شاخص، بنا نهاده شده است:

-       استفاده از شبکه؛

-       عوامل تعیین‌کننده:  زیر ساخت اطلاعاتی، سخت افزار، نرم افزار و پشتیبانی، سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، محیط تجاری و اقتصادی، آموزش شبکه‌ای، فرصت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، سرمایه اجتماعی، دولت الکترونیکی، تجارت الکترونیکی و زیرساخت عمومی.

آمادگی CID برای جهان شبکه‌ای: راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه

این راهنما، 19 موضوع مختلف را اندازه‌گیری می‌کند که در برگیرنده فراهم بودن، سرعت، کیفیت دسترسی شبکه‌ای، استفاده از فناوریهای اطلاعات و ارتباطات (ICT) در مدارس، محل‌های کار، اقتصاد، دولت، و زندگی روزمره، سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) (مخابرات و تجارت)، برنامه‌های آموزشی فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)، و تنوع سازمانها و محتوای مرتبط شبکه‌ای است.

مذاکره مدل شبکه‌ای مربوط به CIDCM

چارچوب اندازه‌گیری، 4 موضوع از اطلاعات را برای هر کشور در بر می‌گیرد:

-       پس‌زمینه و تاریخ:  محتوای ساختاری (اقتصاد، سطوح آموزش و وجود زیرساخت)، ساختار سیاسی و فرهنگ (نوع دولت و شیوه سیاستگذاری) و هنجارهای فرهنگی (مذهب و غیره)؛

-       بازیگران کلیدی در توسعه اینترنت: مسئولیتها و اهداف بازیگران مربوط در دولت، تجارتهای داخلی و خارجی، دانشگاهها، سازمانهای غیر دولتی، مؤسسات مالی بین‌المللی و گروههای تحقیقاتی؛

-       توسعه اینترنت و سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در طول زمان: دسترسی، مقررات، رقابت

-       مذاکرات مابین بازیگران در زمینه توسعه اینترنت در کشورها: هر جنبه از توسعه اینترنت، و سیاست فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) در یکی از این چهار مرحله طبقه‌بندی می‌شود (پیش تجارتی، تجارتی، رقابتی، و ترکیبی).

پروژه اینترنتی گسترش جهانی Mosaic

در کشورها، اینترنت را در نقطه مخصوصی از زمان، از شش بعد، اندازه‌گیری می‌کند:

-       قدرت نفوذ (سرانه استفاده)؛

-       پراکندگی جغرافیایی؛

-       جذب بخشی (استفاده در بخشهای اساسی اقتصاد)؛

-       زیرساخت ارتباطی؛

-       زیرساخت سازمانی (وضعیت بازار خدمات اینترنتی)؛

-       مهارت استفاده.

بررسی بین‌المللی WITSA در زمینه تجارت الکترونیکی

در کشورها، اینترنت را در نقطه مخصوصی از زمان، از هشت بعد، اندازه‌گیری می‌کند:

-       اعتماد؛

-       فناوری؛

-       موضوعات نیروی کار؛

-       سیاست عمومی؛

-       مالیات؛

-       فرایند تجارت؛

-       هزینه‌ها؛

-       برخورد مشتری.

آژانس سوئدی بین المللی همکاری توسعه

در کشورها، اینترنت را در نقطه مخصوصی از زمان، از سه بعد، اندازه‌گیری می‌کند:

-       پارامتر جمعیتی؛

-       پارامترهای اقتصادی؛

-       پارامترهای فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)؛

-       آژانس ایالات متحده برای توسعه بین‌المللی (USAID)؛

-       مورد کاوی کشورها را با استفاده از چارچوب چهارگانه‌ ریز می‌کند:

-       (دسترسی)؛

-       بخش دولتی (سیاستهای دولت و دولت الکترونیکی)؛

-       بخش خصوصی (استفاده)؛

-       مردم (آموزش).

هم اندیشی جهانی اقتصادی

برای آمادگی الکترونیکی، 3 موضوع اندازه‌گیری می‌شود:

-       سیاست؛

-       زیرساخت پایه؛

-       پروژه‌های سطح ملی.

نتیجه‌گیری در انتخاب متدولوژی متا

بر اساس مقالات دانشگاه MIT، تجزیه و تحلیل‌های سطح اول، به دلیل عوامل تعیین‌کننده بالقوه غیر‌قابل تغییر آن، برای توضیح شاخص‌های اصلی، در ناحیه آمادگی الکترونیکی برای کشورهای توسعه یافته انتخاب شدند. این در حالی است که تجزیه و تحلیل‌های سطح دوم، برای سفارشی ساختن عوامل، بر مبنای ارزش‌های کشورهای در حال توسعه، برای عملی کردن مطالعات آنها درباره آمادگی الکترونیکی در این کشورها در نظر گرفته شد. علاوه بر این، مطالعات آمادگی الکترونیکی انجام شده توسط CID، یک مسیر واضع را برای رسیدن به اهداف مطالعات متا با درک وضعیت ایران، در زمینه تجارت الکترونیکی نشان می دهد. متا، مفاهیم عوامل تعیین‌کننده را از CID به دست آورد، و برای سفارشی کردن آن به طور منطقی برای ایران، از دیدگاه سطح دوم دانشگاه MIT استفاده نمود.

چارچوب و متدولوژی مطالعه امکان سنجی تجارت الکترونیکی در ایران

مطالعه امکان سنجی تجارت الکترونیکی، سطح کنونی توسعه تجارت الکترونیکی در ایران را ارزیابی می‌کند، و یک نقشه راه را برای توسعه آتی تجارت الکترونیکی در کشور ارائه می‌دهد.

این مطالعه، زیرساختها را مورد نظر قرار داده، و آنها را به عنوان پیش نیازهایی برای توسعه موفق تجارت الکترونیکی در کشور توضیح می‌دهد. این زیرساختها؛ شامل اقتصاد، چارچوب قانونی، نهادهای پشتیبانی، فرهنگ و مردم، و آمادگی فنی است. هدف از مطالعه زیرساختها، شناسایی محدودیتهای موجود، بر سر راه توسعه تجارت الکترونیکی و ارائه ابتکار عملهایی مخصوص، برای تسهیل توسعه تجارت الکترونیکی در سطح ملی است.

این مطالعه، همچنین بخشهای صنعتی در بر خوردارشونده (Vertical Industry Sectors)، خودروسازی، مالی، نفت و گاز، شبکه توزیع، گردشگری و مخابرات را پوشش می‌دهد. هدف از مطالعه بخشهای در برخوردارشونده، تشخیص ابتکار عملهای مخصوص تجارت الکترونیکی است که بتوان از آنها برای بیان اولویتهای بخش استفاده نمود. بنابراین، تجارت الکترونیکی، به عنوان یک عامل تعیین‌کننده نگریسته می‌شود که می‌تواند به رشد بخش منتهی شود و تنها به عنوان یک هدف تلقی نمی‌شود.

برای شناسایی عوامل تعیین‌کننده، و انتخاب بهترین ابزارهای سنجش، و تشخیص صحیح موقعیت کنونی ایران، در رابطه با هر یک از عوامل تعیین‌کننده، ما از مقالات راهنمایی CID برای دستیابی به بهترین نتایج استفاده کرده‌ایم.

موضوعات سنجش، در چهار مقیاس از 1 تا 4 توضیح داده شده‌ است. (1 ابتدایی‌ترین سطح تجارت الکترونیکی است؛ در حالی‌که 4 پیشرفته‌ترین است؛ مانند مقاله CID).

مطالعات قبلی، زیرساختهایی را برای محاسبه سر انگشتی غیردقیق  مجموعه‌ای از ضوابط، ارائه نموده است. برای کمک به شناسایی عوامل تعیین‌کننده، ضروری است که به مطالعه دقیق‌تر زیرساختها پرداخته شود، و عوامل تعیین‌کننده مهم تجارت الکترونیکی برای هر زیرساخت تعیین شود، و همچنین، اولویتهایی برای توسعه تجارت الکترونیکی در کشور جایگزین گردد.

انتخاب زیرساختها (پیش نیازها برای تجارت الکترونیکی) برای بررسی در حوزه این مطالعه، بر اساس دو معیار انجام شد:

-       درک عوامل موفق مهم، برای توسعه تجارت الکترونیکی در کشور؛

-       درک استراتژیهای موفق توسعه تجارت الکترونیکی اتخاذ شده، توسط سایر کشورها.

نمودار (6) روش شناسی کلی پروژه متا را در زمینه زیرساختها نشان می‌دهد:

متدولوژی توضیح داده شده برای مطالعه وضعیت مطلوب

برای شناسایی عوامل تعیین‌کننده، و توضیح هر کدام از این عوامل، متریک ارزیابی بر مبنای روش‌شناسی بین‌المللی آمادگی الکترونیکی، و نمونه های بین‌المللی انجام شد.

معیار متریک ارزیابی، می‌تواند این‌گونه توصیف شود:

مرحله 1 :  تجارت الکترونیکی عملاً غیرممکن است.

مرحله 2 : تجارت الکترونیکی بسیار مشکل است؛ ولی می‌توان با بعضی تغییرات، آن را به زودی ممکن ساخت.

مرحله 3 : تجارت الکترونیکی ممکن است؛ ولی با بعضی مشکلات.

مرحله 4 : تجارت الکترونیکی؛ ممکن و آسان است.

متدولوژی توضیح داده شده برای مطالعه وضعیت موجود

ارزیابی وضعیت عوامل تعیین‌کننده، به وسیله داده‌های جمع‌آوری شده از آنها انجام می‌شود:

-       مصاحبه رو در رو؛

-       تحقیقات کتابخانه‌ای؛

-       پشتیبانی توسط متخصص هر موضوع؛

-       تحقیقات بازار؛

-       متدولوژی توضیح داده شده برای مطالعه تجزیه و تحلیل شکاف.

متدولوژی "تجزیه و تحلیل شکاف" شامل این موارد است:

توضیح ناحیه وضعیت مطلوب از تجزیه و تحلیل اولویتهای مرتبط عوامل توانمندساز؛

اندازه‌گیری شکاف بین موضعیت وضعیت موجود، و ناحیه وضعیت مطلوب؛

انتخاب مهمترین عوامل توانمندساز، و مهمترین اولویتهای هر عامل.

اولویتها نواحی‌ای هستند که تغییرات در آنها باید جهت افزایش امکان تجارت الکترونیکی در کشور، سریعاً ظاهر شود.

این شیوه، با پیشنهاد یک طرح اجرایی یا یک پروژه (که ابتکار عمل نامیده می‌شود)، برای ایجاد تغییرات مورد نظر خاتمه می‌یابد.

 

توصیف مختصر درباره هر زیرساخت، و اینکه چرا این زیرساخت، در حوزه این مطالعات قرار گرفته است، در این بخش آمده است:

قانونی: توسعه تجارت الکترونیکی، به چارچوب مناسب قانونی نیاز دارد تا شرکتها و افراد را در مورد حفاظت کافی آنها در هنگام تبادلات مالی مطمئن سازد. هدف از مطالعه زیرساخت چارچوب قانونی ، تشخیص محدودیتهای قانونی، بر سر راه توسعه تجارت الکترونیکی، و ارائه سیاستهای مخصوص، برای غلبه بر این محدودیتهاست.

نهادهای پشتیبانی: کیفیت زیرساخت نهادهای پشتیبانی کشور پشتیبانی، و ارائه‌کنندگان خدمات، اجزای مهمی در موفقیت اقتصادی کشور هستند. برای توسعه تجارت B2B و B2C در کشور، به یک زیرساخت نهادهای پشتیبانی کارآ نیاز خواهد بود. هدف از مطالعه زیرساخت نهادهای پشتیبانی، ارزیابی زیرساخت کنونی نهادهای پشتیبانی، و نقش گسترده آن در توسعه تجارت الکترونیکی و اقتصاد، و چگونگی تأثیر مثبت آن روی مجموع کارآیی‌ها، از طریق اتخاذ تجارت الکترونیکی است.

فرهنگ و مردم: استراتژیها و سیاستهای تجارت الکترنیکی، به تنهایی برای تشویق استفاده از تجارت الکترونیکی در کشور کافی نیست. اگر مردم و سازمانها به سطحی از آگاهی و اعتماد، و درک مزایای تجارت الکترونیکی درست یابند، تجارت الکترونیکی در نهایت به یک واقعیت تبدیل خواهد شد. هدف از مطالعه زیرساخت مردم و فرهنگ، ارزیابی نگاه کنونی و نگرانیهای افراد و سازمانها در مورد تجارت الکترونیکی، و ارائه سیاستهایی مشخص برای افزایش آگاهی، و استفاده از تجارت الکترونیکی در کشور است.

آمادگی فنی:استفاده از تجارت الکترونیکی در یک کشور، به طرز قابل توجهی به سطح آمادگی فنی؛ شامل عواملی نظیر سطح ثابتی از نفوذ فناوری، هزینه وسایل دسترسی، هزینه و کیفیت دسترسی به اینترنت بستگی دارد. هدف از مطالعه زیرساخت آمادگی فنی، ارزیابی سطح کنونی آمادگی فنی در سطح ملی، و تعیین گلوگاههای مشخص در زیرساخت کنونی، و ارائه سیاستهایی برای آینده است.

عوامل تعیین‌کننده تجارت الکترونیکی، پیش‌نیازهایی برای توسعه تجارت الکترونیکی است. انتخاب عوامل تعیین‌کننده تجارت الکترونیکی، بر اساس ورودیهای 3 منبع صورت گرفته است:

ـ  بررسی کشورهای نمونه برای 6 کشور استرالیا، کانادا، دانمارک، مالزی، سنگاپور و امارات متحده عربی؛

ـ  بهترین تحقیقات تجربی مخصوص زیرساختها؛

ـ  تحقیقات دانشگاه هاروارد.

در این مطالعه، پیشنهادهای کلیدی عبارت‌اند از:

کشورهای مختلف، از طریق مقطع‌های زیرساختها و یا گرایشهای توضیح داده شده توسط عوامل تعیین‌کننده فردی‌شان شناسایی می‌شوند.

دادن مشخصات مختلف و متنوع، به خوبی می‌تواند محدوده بزرگی از متغیرها را شامل شود که به گرایشهایی برای دسترسی و ظرفیت (با توجه به فرصت) شکل می‌دهد.

بعضی گرایشها، پیگیری کاربردهای مشخصی را در گستره محتوایی فرصت هر کشوری که ممکن است در هر نقطه‌ای از زمان باشد، ممکن می‌سازد.

وضعیت تجارت الکترونیکی ایران، روی کارتهای امتیاز کشور خلاصه شد، و معیارهای اندازه‌گیری در کارت امتیاز، از بخش "وضعیت مطلوب" ناشی می‌شود. کارت امتیاز، بیانگر وضعیت موجود ایران در رابطه با هر یک از عوامل تعیین‌کننده، در مقیاس چهار سطحی است.

این عوامل تعیین‌کننده به همراه منابعشان، در زیر، فهرست شده‌اند:

انتخاب عوامل تعیین‌کننده آمادگی فنی بر اساس اطلاعات منابع منابع CID  و APEC :

 

انتخاب عوامل تعیین‌کننده نهادهای پشتیبانی بر مبنای اطلاعات 4 منبع:

- Chalmers University of Technology [CUT 2000].

- Cap Gemini Ernst & Young and University of Tennessee [CGUT 2000].

- University of Washington [UW 1999].

- Forfas| Ireland [Forfas 1998].

 

 

انتخاب عوامل تعیین‌کننده مردم و فرهنگ بر اساس اطلاعات منابع زیر:

 

انتخاب عوامل تعیین‌کننده قانونی بر مبنای اطلاعات منابع زیر:

 

فهرست منابع

1 .  http://www.meta.ir/

2 .  http://www.ebusinessforum.com/index.asp?layout=rich_story&doc_id=367&country_id=VN&channelid

3 .  http://www.mcconnellinternational.com/ereadiness/ereadiness2.pdf

4 .  http://www.cid.harvard.edu/cr/gitrr_030202.html

5 .  http://www.readinessguide.org/guide.pdf

6 .  http://www.itu.int/asean2001/reports/index.html

7 .  http://ww.mit.gov.in

8 .  http://ebusiness.mit.edu

9 .  Bridges.org (2001); Comparison of E-Readiness Assessment Models.

10 .         Bridges.org (2002); E-Readiness Assessment: Who is Doing What and Where.

11 .         UNCTAD Secretariat (2001); E-Commerce and Development Report 2001| United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD).

12 .         United Nations Development Program (2000); Driving Information and Communications Technologies for Development.

13 .         Economist Intelligence Unit and Pyramid Research (2001); “E-Readiness Rankings.”.

14 .         Economist Intelligence Unit and Pyramid Research (2002); E-Readiness rankings| July 2002.

15 .         http://www.cid.harvard.edu/ciditg

16 .         http://www.ibm.com/solutions/government/readiness

17 .         http://www.sarahbdesign.com

18 .         http://www.readinessguide.org

19 .         UNCTAD Secretariat (2001); E-Commerce and Development Report 2001| United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD).

20 .         United Nations Development Program (2000); Driving Information and Communications Technologies for Development.

21 .         IICD and Bridges.org (2003); Compliance Service program uses SMS technology for TB treatment (South Africa)| healthcare| International Institute for Communication and Development.

22 .         IICD and Bridges;org (2003); Busy Internet provides ICT Training| entrepreneurship support and HIV/AIDS workshops for Community Empowerment (Ghana)| Access and entrepreneurship; International Institute for Communication and Development.

23 .         IICD and Bridges.org (2003); Environmental Information Network (EIN) boosts internal knowledge Management system by using ICT (Ghana)| environmental management. International Institute for Communication and Development.

24 .         OECD Secretariat (2000); Measuring the ICT Sector| Organization for Economic Cooperation and Development (OECD): Working Party on Indicators for the Information Society (WPIIS) and Working party on the Information economy (WPIE).

25 .         Ruth| S. and B. Choudhury (2001); Assessing the Yield of IT Projects in Developing Nations: Aggregated Models are not Sufficient. Fairfax| Virginia| George Mason University School of Public Policy.

26 .         Schuknecht| L. and R. Pérez-Esteve (1999); A Quantitative Assessment of Electronic Commerce. Geneva| Switzerland| World Trade Organization (WTO) Economic Research and Analysis Division.

27 .         Teltscher| S. (2001); Measuring Electronic Commerce in Developing Countries. Geneva| Switzerland| United Nations Conference on Trade and Development.

28 .         UNCSTD Panel on Indicators of Technology Development (2002); Overview of existing technology Indicators; Geneva| Switzerland| United nations Commission on Science and Technology for Development.

29 .         Bank Negara Malaysia; E-banking in Malaysia (The Financial Sector Masterplan. Chapter three: Banking Sector). Kuala Lumpur| Malaysia.

30 .         Chanadana R Unnithan| Paula M.C. Swatman (2001); EBusiness adaptation: a comparison of Australian and Indian experiences in Internet banking.

31 .         Chornyy Andreiy (2001); Electronic Banking in Ukraine| the Factors in Decision Making. National University of Kyiv-Mohyla.

32 .         Ministry of Public Management| Home Affairs| Posts and Telecommunications. (2001); People using Internet Banking and People thinking of using Internet Banking; Institute for Posts and Telecommunications Policy (IPTP) Monthly Reports.

33 .         National Office for the Information Economy (1999); Banking on the Internet: A Guide to Personal Banking Services| Canberra| Australia.

34 .         Pyramid Research (2001); E-banking in the Arab Middle East.

35 .         Central Bank Payment System Information http://www.bis.org/cpss/paysysinfo.htm

36 .         CIA World Factbook http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/index.html

37 .         http://www.oecd.org/EN/search/0||EN-search-0-nodirectorate-no-no-no-0|00.html

38 .         Reuters Business Insights European eConsumer Profile and US eConsumer Profile| http://www.reutersbusinessinsight.com/subscriber.asp

39 .         UNDP Human Development Indicators http://hdr.undp.org/reports/global/2002/en/indicator/indicator.cfm?File=index.html

40 .         Wickboldt| A-K (2001). The effect of property rights protection on economic growth and environmental pollution : a cross-sectional time-series analysis.

41 .         World Bank ICT at a Glance & Country at a Glance tables| http://www.worldbank.org/data/countrydata/countrydata.html

42 .         World Bank Knowledge Assessment Matrix

43 .         http://www1.worldbank.org/gdln-scripts/programs/kam2002/kamscript.exe/show_page